Cảm xúc chi phối hầu hết hành động của bạn, vì thế, để thay đổi cuộc sống đang bế tắc, tiêu cực, hãy học cách làm chủ cảm xúc
Là con người, chúng ta sẽ không bao giờ thoát khỏi hai chữ “cảm xúc”, đặc biệt là cảm xúc tiêu cực. Chúng gây ra cảm giác khó chịu, khiến chúng ta có những lời nói, hành vi sai lầm.
Nhiều người trong chúng ta tìm cách né tránh ai đó/việc nào đó khiến chúng ta dễ bị kích động để tránh có cảm xúc tiêu cực. Nhưng sự thật là chúng ta không thể tránh chúng mãi. Điều quan trọng không phải là né tránh mà bạn biết cách đối phó với nó như thế nào để thay đổi cuộc sống.
Nội dung bài viết
Ở bài viết này, mình muốn giúp bạn hiểu hai điều:
1. Cảm xúc tiêu cực là cảm xúc tốt đẹp mà tạo hóa ban cho con người.
2. Cảm xúc tiêu cực là tín hiệu báo có điều gì đó cần thay đổi.
Và chúng giúp bạn TỒN TẠI.
Để có thể thừa nhận hai điều trên, chúng ta cần hiểu
1. Ý nghĩa của cảm xúc tiêu cực là gì và nó báo điều gì?
2. Tại sao chúng ta lại có cảm xúc tiêu cực?
Trải qua một thời gian dài học cách làm chủ cảm xúc của mình, hiểu được ý nghĩa của cảm xúc là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời mình. Mình thôi ru mình mỗi khi chán nản, mình thôi hành hạ con mình mỗi khi tức giận,…Và mình cũng mong rằng nó có thể giúp bạn hiểu về cảm xúc của chính mình. Cùng mình tìm hiểu nhé
Ý nghĩa của cảm xúc tiêu cực
1. Nhàm chán: vì chúng ta đang có nhu cầu, mong ước được phát triển, được thử thách hoặc được làm điều gì đó mới mẻ hơn => Hãy tìm kiếm điều mới mẻ, nâng cao chất lượng cuộc sống.
2. Tức giận: vì điều nào đó ảnh hưởng đến lợi ích của ta; không công bằng cho ta hoặc cho người khác =>Hãy chiến đấu chống lại các vấn đề
3. Cô đơn: vì ta cần ai đó quan tâm, chia sẻ với ta => Hãy kết nối với những người chúng ta yêu thương
4. Tự ti: vì cho rằng mình không đủ giỏi, không phù hợp => Hãy thay đổi và hoàn thiện bản thân mình
5. Căng thẳng: vì đang quá tải; không đủ thời gian, khả năng => Hãy chăm sóc bản thân và dừng lại điều chỉnh
6. Sợ hãi: vì cảm thấy điều gì đó tệ hại có thể xảy ra; rủi ro, nguy hiểm có thể xảy đến, để bảo vệ chúng ta khỏi nguy hiểm => Hãy đối diện và vượt qua nó, nếu không vượt qua, chúng ta sẽ khiến nỗi sợ đó càng lớn hơn
7. Chán nản: vì điều mình làm không hoặc chưa mang đến hiệu quả/như mong đợi => Hãy tìm ra giải pháp tốt hơn
8. Buồn: vì mất đi điều gì đó, ai đó quan trọng, có ý nghĩa với mình => Hãy kết nối với những người chúng ta yêu thương
9. Ghê tởm: điều gì đó không phù hợp với giá trị, nhu cầu, mong muốn của bản thân => Hãy từ chối những gì không lành mạnh
Cảm xúc tiêu cực
Một bước nữa để chúng ta học cách làm chủ cảm xúc của mình tốt hơn đó chính là tìm hiểu được nguyên nhân tại sao chúng ta có cảm xúc tiêu cực đó (ngoài cái ý nghĩa cơ bản của nó). Ví dụ với một số người họ cảm thấy tức giận, nhưng cơn tức giận đó không xuất phát từ ý nghĩa nguyên thủy của tức giận (do có sự không công bằng) mà lại có nguyên nhân sâu xa hơn chính là sự tự ti.
Và dưới đây là một số nguyên nhân chủ yếu bạn có thể mắc phải. Cùng tìm hiểu nhé
Tại sao chúng ta có cảm xúc tiêu cực
1/ Tạo Hóa ban cho chúng ta
Tạo Hóa đã đặt ra những cảm xúc vào trong con người để làm cho họ duy trì sự sống. Nếu con người không hạnh phúc, vui vẻ, họ sẽ không tha thiết với việc sinh sản, làm giàu có cuộc sống. Nếu không có sợ hãi, giận dữ, con người sẽ không biết cảnh giác, chiến đấu.
Tuy vậy, chúng ta phải học cách làm chủ cảm xúc để cân bằng và có thể làm chủ cuộc sống của mình thay vì cứ cư xử theo bản năng.
2/ Chúng ta được trao truyền và học được từ Ông bà, Cha mẹ
Khởi đầu đó là quá trình mang thai, khi mẹ và con được kết nối mật thiết với nhau. Những gì mẹ cảm nhận đều sẽ trao truyền cho con. Sau đó là những ngày tháng được Bố mẹ nuôi dưỡng trong gia đình. Gia đình là hình mẫu, là nơi trẻ sẽ học được cách ứng xử đầu tiên với những cảm xúc tiêu cực. Nếu Bố mẹ phản ứng không kiểm soát trước một cảm xúc tiêu cực thì chắc chắn đứa trẻ đó cũng vậy.
Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng ta có thể quan sát câu chuyện được TS Peck Cho kể lại như sau: “Cậu học sinh lớp 11 với nốt ruồi to trên mặt nên bạn bè hay trêu cậu là “thằng mặt ruồi”. Cậu rất ghét bị trêu như thế. Một hôm đang trong giờ học, một câu bạn liên tục trêu “thằng mặt ruồi, ê thằng mặt ruồi kia”. Dù đã được cảnh báo nhưng câu bạn kia vẫn tiếp tục đùa giỡn nên cậu đã nổi giận, cầm ghế đánh mạnh vào cậu bạn kia khiến cậu ấy bị thương nghỉ học mấy tuần. Cậu học sinh này thì bị buộc thôi học. Khi được tư vấn, khi được hỏi “Em còn cách thể hiện sự tức giận nào phù hợp hơn không”, cậu ấy trả lời không biết và nói “Từ trước đến giờ mỗi khi tức giận, bố em đều uống rượu rồi đập chai hoặc ném đồ đạc”.
Quả thật môi trường giáo dục từ gia đình là môi trường giáo dục có ảnh hưởng to lớn nhất. Hầu hết những hành vi chúng ta học được đều đến từ gia đình. Chính vì thế chúng ta cần học cách làm chủ cảm xúc để có cách phản ứng và hành xử khác đi, để chúng ta thay đổi cuộc sống của mình tốt hơn Ông bà, Cha mẹ mình.
3/ Chúng ta nuôi dưỡng nó thông qua thói quen
Tâm chính là cơ quan tạo nên thói quen – chúng ta càng làm hoặc tư duy về một việc gì đó thì thói quen này càng mạnh.. Tức là, chúng ta càng làm hoặc tư duy theo một cách nhất định nào đó thì chúng ta càng có khả năng làm như thế trong tương lai. Nếu chúng ta có thói quen suy nghĩ tích cực hay tiêu cực theo một khuôn mẫu nào đó thì khi được kích hoạt, chúng ta thường suy nghĩ theo hướng như thế. Hầu hết chúng ta đều có thói quen nuôi dưỡng sự tức giận và bám chấp hơn là nuôi dưỡng những suy nghĩ tốt đẹp, tình thương và bao dung.
Theo khoa học não bộ thì khi chúng ta suy nghĩ lặp đi lặp lại theo một khuôn mẫu nào đó, sẽ hình thành nên những liên kết thần kinh trong não bộ, kể cả tích cực lẫn tiêu cực.
Chính vì thế, chúng ta cần học cách làm chủ cảm xúc để thiết lập lại những thói quen suy nghĩ, phản ứng qua lời nói, thái độ, hành động khác đi. Cuộc sống chỉ có thể thay đổi khi tính cách chúng ta thay đổi. Tính cách sẽ thay đổi khi chúng ta thay đổi thói quen. Và thói quen sẽ thay đổi khi chúng ta có những hành động khác đi.
4/ Thiếu hiểu biết:
Trong quyển sách Nuôi dạy con bằng trái tim của một vị Phật, tác giả Dr. C. L. Claridge đã nói “Sự thiếu hiểu biết là căn nguyện cho mọi cảm xúc tiêu cực” và tôi hoàn toàn đồng ý với điều đó. Vì sự thiếu hiểu biết khiến cho nhận thức của chúng ta về các vấn đề bị thiếu đi, bị lệch lạc, từ đó ta có những niềm tin và hành động không phù hợp, kéo theo là chúng ta có một cuộc sống thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần.
5/ Nhận thức của chúng ta.
Vấn đề không nằm ở suy nghĩ của ta, mà ở cách chúng ta bám chấp vào suy nghĩ của mình. Đó mới chính là điều gây ra đau khổ. Bám chấp vào một suy nghĩ là mặc định rằng nó đúng, mà không hề kiểm tra lại. Một niềm tin thường là một suy nghĩ gắn với ta trong nhiều năm liền. Vì thế để thay đổi cuộc sống, hãy thay đổi từ nhận thức của mình. Mà khởi nguyên hãy bắt đầu từ việc học.
Khi nhận ra mình làm gì và tại sao lại như vậy thì ta hoàn toàn có thể lựa chọn: hoặc tiếp tục duy trì phương pháp ấy, hoặc tìm ra phương pháp khác
Trên đây là những điều giúp bạn hiểu hơn về cảm xúc của mình. Thấu hiểu cảm xúc của mình sẽ giúp bạn trong việc làm chủ cảm xúc của mình. Tuy nhiên, bạn cần thực hành một số bước sau để việc cho cảm xúc có thời gian để lắng xuống và bạn có thời gian để điều tra nguyên nhân phía sau. Cùng mình thực hành nha
Làm sao để chúng ta làm chủ và tự do với cảm xúc?
Trong suốt hành trình quan sát, tìm hiểu và thực hành làm chủ cảm xúc, mình đưa ra một khái niệm làm chủ cảm xúc như thế này: “Làm chủ cảm xúc là nhận thức được cảm xúc, nguyên nhân khởi phát nơi chính mình và người khác, bình tâm suy nghĩ và phản hồi lại với tấm lòng trắc ẩn cùng trí tuệ sáng suốt.”
Và sau đây là 5 cách để làm chủ cảm xúc tiêu cực khi cảm xúc tiêu cực đến
1. Im lặng: Hãy giữ mình im lặng để giúp chúng ta không phải áy náy vì những hành vi sai lầm. Hãy hiểu rằng cảm xúc tiêu cực cần thời gian để lắng xuống. Hãy cho bản thân được thư giãn như hít thở thật sâu, đi bộ, thiền hoặc nói chuyện với bạn bè, có thể uống nước, hát thì thầm một bài hát, đi ra ngoài. Và nên rèn luyện để nó trở thành một thói quen.
2. Gọi tên cảm xúc:
Một trong những lý do ta không thể giải quyết vấn đề của mình là vì ta không biết hiện tại ta có cảm xúc gì, tại sao lại như thế.
Khi có thể gọi tên và biết rõ cảm xúc thì sau này khi gặp những tình huống tương tự, ta sẽ có được năng lực đối phó phù hợp, kiểu như “Khi cảm thấy như thế này, ta sẽ nên làm như thế này”
Theo góc độ khoa học não bộ thì khi gọi tên cảm xúc là khi não trái hoạt động. Não trái phụ trách ngôn ngữ và lý luận. Não phải phụ trách các vấn đề cảm xúc, cảm nhận, màu sắc, hình dạng,… Vì thế có thể hiểu là khi gọi tên cảm xúc, một cây cầu kết nối xảy ra ở não phải (cảm xúc) và não trái (ngôn ngữ), nói cách khác là cảm xúc và lý trí gặp nhau. Khi cảm xúc và lý trí gặp gỡ, ta có khả năng dùng lý trí để giải quyết.
Phương pháp hiệu quả nhất mà bạn có thể áp dụng là viết nó ra giấy. Hãy ngồi xuống và viết ra tất cả cảm xúc mà bạn đang có, bạn cảm thấy như thế nào, bạn suy nghĩ ra sao, bạn nghĩ mình nên làm gì,..Hãy viết tất cả ra.
3. Tìm nguyên nhân
Đôi khi sự thật đằng sau cơn giận của bạn không đến từ người khác nhưng lại đến từ một nguyên nhân sâu xa khác mà người đó chỉ là nguyên nhân kích hoạt. Hoặc nguyên nhân đến từ ý nghĩa cơ bản của chúng, chỉ cần nắm được ý nghĩa cơ bản của những cảm xúc tiêu cực, bạn sẽ hiểu tại sao nó đến và biết cách xử lý vấn đề.
Để tìm được nguyên nhân, bạn hãy viết ra câu hỏi: “Điều đó có phải là sự thật không?”
4. Tìm giải pháp:
Như đã nói ở trên thì sau khi biết được nguyên nhân cảm xúc tiêu cực ấy đến từ đâu, từ ý nghĩa cơ bản của nó hay đến từ một quá khứ nào đó hay do ta có thói quen suy nghĩ tiêu cực,…khi hiểu được nguyên nhân tại sao, bạn sẽ biết mình phải làm gì.
Nếu đến từ ý nghĩa cơ bản thì hãy dựa trên hướng dẫn về ý nghĩa của cảm xúc đó như đã chia sẻ ở phần trên.
Nếu nguyên nhân đến từ quá khứ thì hãy cho bản thân được ngồi xuống viết ra tất cả những cảm xúc của mình ở sự kiện khiến bạn có cảm xúc tiêu cực ấy rồi hỏi “Điều đó có phải là sự thật không?”.
Nếu nó đến từ thói quen suy nghĩ tiêu cực của bạn thì hãy hình thành thói quen tích cực mới bằng cách tập suy nghĩ tốt đẹp về người khác, nhìn thấy điểm tốt ở người khác, nói và khẳng định những lời tích cực, thực hành lòng biết ơn.
Nếu vẫn chưa biết phải làm sao thì hãy đặt câu hỏi: “Tôi phải làm gì để + hành động hướng đến mong muốn + một khoảng thời gian”, sau đó chú tâm quan sát các tín hiệu.
5. Hành động:
Sẽ không có gì thay đổi nếu bạn không hành động ngay. Với những giải pháp đã nêu ở bước trên, bạn hãy lên kế hoạch cho mình để hành động ngay. Làm chủ cảm xúc là một hành trình mà mỗi người đều có thể thành công nếu kiên trì.
Như đã nói thì Làm chủ cảm xúc là một hành trình, mà ở đó bạn sẽ thấy mình tiến bộ và trưởng thành lên từng ngày. Trưởng thành cảm xúc là một thuật ngữ mà mình khá chú tâm đến, bởi một người trưởng thành cảm xúc là một người thành công và hạnh phúc. Và sau đây là 5 cách có thể giúp bạn trưởng thành cảm xúc. Cùng mình thực hành nha:
Trưởng thành cảm xúc
1. Nâng cao nhận thức: Hãy học hỏi để hiểu biết đúng về cảm xúc, hiểu về cảm xúc của bản thân; Hãy nhìn ra mặt tích cực của nó, và chấp nhận nó.
2. Theo dõi cảm xúc: Hiểu rằng mỗi người chúng ta đều có một số khuôn mẫu phản ứng với một số cảm xúc tiêu cực nhất định. Quanh đi ngoảnh lại chúng ta chỉ có những cảm xúc ấy, chỉ là ta chưa nhìn đến và nhận biết chúng. Khi theo dõi cảm xúc chúng ta sẽ tìm ra được những cảm xúc tiêu cực nhất định mà mình có, cũng như các khuôn mẫu phản ứng của mình, từ đó chúng ta lần lượt hành xử cách tích cực. Dần dần chúng ta sẽ biết cách làm chủ được những cảm xúc tiêu cực của mình
3. Tìm hiểu các nguyên nhân và giải pháp: Đằng sau mỗi cảm xúc tiêu cực có thể là một cảm xúc khác, hãy tìm ra nguyên nhân thật sự bằng phương pháp truy vấn. Như đã nói, khi đã tìm ra được các nguyên nhân đằng sau những cảm xúc tiêu cực, ta dễ dàng tìm được giải pháp, phản ứng phù hợp và làm chủ nó.
4. Tập thói quen biết ơn và nhìn thấy điều tốt đẹp nơi người khác: Hãy hiểu rằng chúng ta nhận biết sự vật qua lăng kính của mình chứ không phải bản chất thật của chúng. Vì thế hãy rèn luyện cho mình thói quen luôn nhìn thấy điều tốt đẹp ở người khác và mọi việc để tránh thiên kiến, sai lệch.
5. Chủ động đón nhận cảm xúc tiêu cực mà không chối bỏ: Hãy làm bạn với những cảm xúc tiêu cực và động viên bản thân kiểm soát cảm xúc tiêu cực tốt hơn trong các lần sau.
Và hãy nhớ rằng: Cảm xúc tiêu cực là cảm xúc thuộc về chúng ta, được Tạo hóa ban cho để chúng ta sinh tồn. Chúng ta không thể loại bỏ nó, nhưng ta có thể làm chủ nó. Và để có thể làm chủ tốt cảm xúc tiêu cực và đạt tự do trong cảm xúc, con đường duy nhất đó chính là rèn luyện. Các bạn hãy thực hiện thường xuyên các cách trên để đạt được khả năng làm chủ cảm xúc tiêu cực tốt nhất nhé.
Hãy kiên trì
Trên bất kì hành trình nào bạn cũng cần mang theo một vũ khí, đó chính là sự kiên trì. Không có một thành công nào dễ dàng đến mà không trải qua quá trình thao luyện. Vì thế hãy luôn kiên trì thực hành để làm chủ cảm xúc, hoàn thiện bản thân và thay đổi cuộc sống tốt hơn.
Hãy nhớ rằng, “Kiên trì hoàn thiện bản thân là phương cách tốt nhất để nuôi dạy con cái trưởng thành”
Kết nối
>>>> Nếu bạn đang cần một ai đó có thể chỉ cho bạn một hướng đi mới, một nguồn năng lượng mới tích cực, một sự thay đổi mới để làm mẹ tốt hơn, sống một cuộc đời ý nghĩa hơn, hãy đừng ngần ngại kết nối với mình.
*Tham gia Cộng đồng Nuôi dạy con trưởng thành cùng chúng tôi: Tham gia
Xem thêm
25 câu nói truyền cảm hứng giúp bạn kiên trì hoàn thiện bản thân
Đừng bỏ qua 40 câu khẳng định tích cực tốt nhất giúp bạn tự tin
