Là một người Bố, người Mẹ, tất cả chúng ta đều ít nhiều gặp khó khăn trong việc nuôi dạy những đứa trẻ của mình. Có những đứa trẻ rất ngoan cũng làm chúng ta lo lắng vì sợ ngoan quá bị người ta ức hiếp. Có những đứa trẻ thì quá cá tính, độc lập, chúng ta lại sợ chúng hư hỏng.
Và đôi khi chúng ta cũng không hiểu nỗi chúng, không hiểu tại sao chúng lại cứ hành xử như thế, trong khi mình đã khuyên bảo rất nhiều lần.
Vậy phải làm sao để có thể nuôi dạy tốt đứa trẻ của mình, khi mà mỗi đứa trẻ là một cá thể vô cùng khác biệt và khi bạn thật sự bạn không hiểu nỗi chúng?
Hiểu về tính khí ở trẻ chính là chìa khóa mà ở bài viết này Theparentwriter muốn mang đến cho bạn. Chúng ta cùng tìm hiểu nhé.
Bài viết được biên soạn, tổng hợp phần lớn từ tác phẩm Tính trời cho bạn của Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett
Nội dung bài viết
Tính khí là gì? Có khác tính cách
Có bao giờ bạn thắc mắc và tự hỏi “Tại sao có một số trẻ rất nhanh nhẹn, hoạt bát, quyết định nhanh trong khi một số khác lại chậm chạp, không thích giao du với người khác, thiếu quyết đoán,…. Tại sao một số người luôn vui vẻ, lạc quan, tích cực trong khi những người khác thì nhìn đâu cũng thấy tiêu cực, cuộc sống luôn bao phủ bởi một màu đen. Tại sao người thì tính nóng như lửa, người thì bình chân như vại không? Câu trả lời chính là tính tình của mỗi người.
Theo Art Bennett thì tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta.
Chúng không phải là kết quả do học hành, tập luyện hay của những sang chấn tâm lý, ký ức bị dồn nén. Chúng là những khuynh hướng được khắc sâu trong chúng ta. Hay gọi đơn giản là bẩm sinh. Tính tính khác tính cách và không phải tính cách. Tuy nhiên tính cách của chúng ta có thể bắt đầu với một tính tình nền tảng. Tính cách bị ảnh hưởng của môi trường, giáo dục và tự do lựa chọn.
Art Bennett và vợ cho rằng: “Tính tình có thể coi như là chất liệu thô sơ một nghệ sĩ dùng để sáng tạo tác phẩm: như đá dùng để chạm trổ có chỗ dễ chỗ khó, có màu sắc và đường vân nhất định, cứng hoặc mềm. Vì vậy, cá tính của mỗi con người sẽ bị ảnh hưởng do giáo dục, kinh nghiệm, tự do lựa chọn…Chất liệu sơ khởi vẫn là tính tình và sáng tạo cuối cùng vẫn đòi hỏi nền giáo dục, tài năng và cảm hứng của người nghệ sĩ”
Lưu ý rằng, tính khí không ấn định số phận của mỗi người, đây chỉ là công cụ để mỗi người tự phân tích, quan sát, từ đó rèn luyện và hoàn thiện bản thân.
Tính tình có thể thay đổi?
Như đã nói, tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta. Vì thế, chúng không hoàn toàn hủy bỏ được. Nhưng theo thời gian, chúng ta có thể học biết để hành động trái ngược với tính tình của chúng ta, làm đối nghịch với cái gì là “tự nhiên” để hướng đến sự hoàn thiện.
Ví dụ như bản thân tôi có khuynh hướng tự nhiên thích một mình và hướng về nơi yên tĩnh, điều này không có nghĩa là tôi không thể trở nên người nói trước công chúng, nhưng yên tĩnh và một mình là sở thích và bản năng tự nhiên của tôi và tôi có thể tận dụng điều này để phát triển những công việc có thế mạnh là cần yên tĩnh và ở một mình.
Hoặc tôi vẫn có thể cải thiện khả năng thể hiện mình trước đám đông bằng cách cho bản thân có sự cân bằng (không quá ép mình phải hoạt động nhiều, nhưng dành cho bản thân nhiều thời gian tĩnh lặng hơn trước khi phải hoạt động).
Như vậy, tính tình của chúng ta không hoàn toàn ấn định cá tính của chúng ta. Nhưng tính tình cho chúng ta biết rằng thông thường chúng ta có khuynh hướng phản ứng thế nào để từ đó chúng ta sẽ có khả năng chọn những quyết định nào tốt nhất trong tình huống hiện tại hơn là cứ để cho tự động đến đâu thì đến.
Tại sao chúng ta cần hiểu về tính khí để nuôi dạy con?
Chúng ta đã học rất nhiều khóa học, sách vở, nhưng không có một cái cốt lõi, nền tảng để lấy đó làm chuẩn thì khi va vào thực tế, chúng ta hoang mang không biết như thế có đúng không, có nên không, có hiệu quả không. Và một trong những nền tảng tốt nhất mà bố mẹ nên trang bị chính là hiểu biết về tính tình con.
Đây là chìa khóa giúp bố mẹ chấp nhận và trân quý con; biết cách tạo hứng phấn, động lực cho con; biết cách kỷ luật và rèn luyện con; biết cách yêu thương nó đúng cách. Bạn có thể hướng dẫn con đi theo con đường phù hợp với con.
Ví dụ bạn có thể hướng dẫn đứa con u uẩn có khuynh hướng suy tư đi vào văn chương, nghệ thuật hoặc âm nhạc. Hướng đứa con nóng giận vào vai trò lãnh đạo. Cho phép đứa con vượng máu đem tiếng cười, niềm vui đến cho mọi người. Khuyến khích đứa con lãnh đạm đem tài ngoại giao vào công việc.
4 nhóm tính khí theo Hippocrates
Hiện nay chúng ta được biết đến Bảng xếp loại tính tình gồm 16 mẫu tính tình theo Carl Jung đó là Myers Briggs Type Indicator, viết tắt là MBTI. Tuy nhiên, nhà tâm lý bệnh học David Keirsey trong sách Keirsey Temperament Sorter đã xác nhận rằng: 16 loại đó cũng quy về 4 loại tính tình nền tảng đó là: nóng giận, u uẩn, lãnh đạm và vượng máu.
4 tên gọi trên được Hippocrates (khoảng năm 460-377 trước công nguyên), ông tổ của y học tây phương, có lẽ là người đầu tiên thiết lập hệ thống lý thuyết về cá tính. Ông chủ trương rằng thể xác con người có chứa đựng 4 loại chất lỏng/thể dịch, và mỗi cá nhân có thể xếp loại tùy theo một trong 4 loại tính tình:
– Nóng giận (Choleric): Mật vàng xuất phát từ gan
– Vượng máu (Sanguine): Máu đỏ xuất phát từ tim
– U uẩn (Melancholic): Mật đen phát xuất từ thận
– Lãnh đạm (Phlegmatic): Đàm (đờm) xuất phát từ phổi
Trong tác phẩm Tính trời cho bạn, Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett đã trình bày rất rõ ràng, chi tiết về 4 nhóm tính khí này như sau:
1. Nóng giận
Người nóng giận là người hướng ngoại, có khuynh hướng hướng về qui tắc, công việc, không thích liên hệ tình nghĩa với con người. Và sau đây là một số đặc điểm của người nóng giận.
- Nói nhiều, suy nghĩ ít
- Làm trước, nghĩ sau
- Giải quyết mâu thuẫn bằng cách nói ra
- Thích tranh đua
- Muốn điều khiển, lãnh đạo người khác
- Cứng đầu, thích tranh cãi, tra hỏi
- Đôi khi kêu ngạo vì không ai thông minh bằng họ
- Hay chỉ trích người khác bằng cách nói thẳng (hay gây mất lòng người khác)
- Khó biểu lộ cảm xúc
Điểm mạnh
- Phấn khởi, nghị lực, trí óc và một ý chí mạnh.
Người nóng giận phản ứng thật mau và mạnh; cương quyết. - Tự tin, cảm thấy thoải mái chỉ huy người và điều khiển mọi việc.
- Năng động và trực tiếp, người nóng giận có trí khôn minh mẫn và lối suy luận độc lập. Họ luôn cho bạn biết họ đang suy nghĩ gì.
- Là người thực tế
- Thích những thách đố và cơ may.
Điểm yếu:
- Vì khá độc lập mà đôi khi bất nhẫn, vô cảm.
- Vì vội vã nên đôi khi thiếu khôn ngoan
- Cứng đầu, khó chịu nhận lỗi (cho dù đầy đủ chứng cớ đàng hoàng). Rất khó để nhận lỗi “À, bạn đúng, tôi sai”
- Che giấu sự non yếu của mình bằng cách chê trách, đổ lỗi cho người khác
- Vì tiến độ công việc, họ có thể không quan tâm hoặc bỏ qua những tâm tư, tình cảm của người khác.
Người nóng giận là những niềm nở, dễ thương trong mắt người khác, tuy nhiên cũng đôi khi hơi ngang ngược, kiêu ngạo và bốc đồng.
Lm Conrad Hock nói rằng: “Người giận dữ thà chết chẳng thà tự hạ mình”
Nhiều người độc tài khét tiếng trong lịch sử là người có tính tình này.
2. Vượng máu
Người nhóm vượng máu là người hướng ngoại, rất thích liên hệ tình nghĩa với người khác.
- Luôn biểu lộ cảm xúc rõ ràng trên khuôn mặt, lúc này thì vui, lúc khóc, lúc cười khúc khích rồi cười rộ lên.
- Người vượng máu công khai biểu lộ nhu cầu được yêu thương trân quý rõ hơn các tính tình khác.
- Đứa con vượng máu muốn cha mẹ thích những gì nó yêu thích.
- Dễ chán nản khi một nhiệm vụ, một luật lệ không có thêm vui nhộn hoặc khi nó cảm thấy cha mẹ giận nó.
Điểm mạnh:
- Sáng tạo, vui nhộn, thích nhìn phía sáng sủa, vui vẻ với mọi người và tìm những phiêu lưu mạo hiểm.
- Lạc quan, vui vẻ, cảm thông, quản đại.
- Có con mắt tinh đời, để ý đến vẻ bên ngoài.
- Thích gây sự chú ý
- Thích có nhiều bạn bè.
- Học rất mau dù đôi khi không nhớ lâu
- Thích tìm tòi thích thú những điều mới.
- Không bao giờ nuôi mộng hờn dỗi, luôn muốn cho mọi người được hạnh phúc.
- Thích vui chơi bên ngoài.
Điểm yếu:
- Vì chú ý vẻ bên ngoài nên nếu quá lệ thuộc họ dễ bị sa ngã, gây rắc rối cho bản thân
- Vì thích tìm tòi cái mới nên khó tập trung sâu xa vào một lĩnh vực học vấn cụ thể. Có thể bạn sẽ hay nghe cô giáo phàn nàn rằng nó ít chú ý tới bài học mà hay nói chuyện với bạn bè hoặc nhìn ngang nhìn ngửa trong lớp.
- Vì hay thích sáng tạo, thích cái mới nên đôi khi thiếu kiên nhẫn trước những cám dỗ một khi đã đam mê
- Vì thích làm đẹp lòng người khác nên dễ bỏ qua những điều phải để đi theo đám đông.
- Thích làm màu nên đôi khi trêu chọc người khác, phóng đại
- Khó học thuộc lòng và cơ cấu tổ chức là một thách đố với nó. (khi nó mới bắt đầu đi học, bạn phải giúp chúng khám phá ra những điều gợi hứng thú để chúng siêng năng và thích học như tấm phiếu nhỏ với bút đủ sắc màu giúp chúng dễ nhớ, một lịch sắp xếp với những câu nó gợi hứng và vui chơi, những quyển vở đặc biệt. Hãy làm việc với nó để tìm ra một hệ thống. đừng la hét “tại sao con chẳng nhớ được gì vậy? khi nó về nhà mà lỡ quên sách toán ở trường.
Người vượng máu được xem là người niềm nở, dễ thương, nhưng đôi khi một số người cho rằng họ hời hợt, giả tạo.
Người ta thường nói: “Người vượng máu đưa mồm vào phòng trước”
3. U uẩn
Đứa con mang tính khí u uẩn thường được xem là đứa con mơ mộng. Người u uẩn là người hướng nội, hướng đến công việc, qui tắc và không thích liên hệ tình nghĩa với con người. Chúng sở hữu những đặc điểm như:
- Nói ít, suy nghĩ nhiều
- Nghĩ trước, làm sau
- Giải quyết mâu thuẫn bằng cách im lặng và suy tư
- Muốn điều khiển, lãnh đạo người khác
- Hay phán đoán nhận định trong lòng mà không nói ra
- Hay nhìn thấy điều xấu, bất toàn nơi mình và người khác
- Hay chỉ trích nhưng không nói ra
- Khó biểu lộ cảm xúc.
- Nhạy cảm. Hay quên
Điểm mạnh:
- Trân quý lý tưởng: chân lý, vẻ đẹp, hoặc công bình, và tất cả những gì cao thượng.
- Có trật tự nề nếp, chuyên chăm, và để ý tới từng chi tiết.
- Suy tư, thích ở một mình, cầu toàn.
- Là con người sống theo nguyên tắc, kiên trì, trung thành và bền chí.
- Tuy họ lo lắng những chuyện nhỏ nhưng khi gặp chuyện lớn, họ lại bình tĩnh giải quyết (lý do được giải thích vì họ có một sức mạnh tinh thần vô cùng mạnh mẽ)
Điểm yếu:
- Chỉ trích người khác vì không theo kịp. Đôi khi không thực tế hoặc không du di, và không có tinh thần đồng đội.
- Vì họ hay suy tư nên chỉ để ý đến những khó khăn, họ lo lắng về những điều tiêu cực có thể xảy đến và chỉ điểm những lỗi lầm, bất công. Hậu quả là khiến họ hay trì hoãn.
- Vì họ hay cầu toàn nên khi không được như ý, họ có thể thiếu tự tin và trở nên nản lòng.
- Họ chỉ nhìn thấy vấn đề. Họ có nhiều vấn đề hơn những loại tính tình khác.
- Họ dành nhiều giờ để lên kế hoạch nhưng hầu như lại không thực hiện (bởi lo lắng, suy đi tính lại và sợ hãi)
- Đau yếu lặt vặt, ý chí kém
- Tự thương hại mình (đây có thể là một cái bẫy khiến họ tự giam hãm mình trong một lối sống thiển cận)
Nguyên tắc và trật tự là tối thượng đối với người u uẩn. Họ cũng là những người lãnh đạo đương nhiên, bởi có khuynh hướng muốn làm việc theo đường lối của họ (khó tiếp nhận chỉ thị từ người khác) như nhóm tính tình nóng giận.
Họ cảm thấy thoải mái với thế giới nội tâm (tư tưởng, cảm xúc), thích yên tĩnh, một mình. Người khác thường cho rằng họ dè dặt, chậm đáp ứng, không cương quyết, hay do dự.
Lm Hock cho rằng: “Người u uẩn có một ý chí mạnh mẽ kèm theo tài năng và sức mạnh nhưng họ có thể quá thận trọng đến độ “thiếu can đảm”
Ngạn ngữ thì có nói rằng “cứ vất người u uẩn xuống nước, tức khắc họ sẽ biết bơi”
4. Lãnh đạm
Người lãnh đạm là người hướng nội, nhưng thích liên hệ tình nghĩa với con người, họ còn được gọi là nhà ngoại giao tương lai. Họ là người có những đặc điểm như:
- Nói ít, suy nghĩ nhiều
- Nghĩ trước, làm sau
- Giải quyết mâu thuẫn bằng cách im lặng và suy tư
- Ít tranh đua
- Thích làm việc trong một đội ngũ, thích đứng sau để ủng hộ (không thoải mái để nhận những trọng trách khó khăn, nặng nề)
- Thích làm các việc nào người khác muốn để làm đẹp lòng người khác.
- Hiếm khi thích gây ấn tượng hoặc ảnh hưởng tới người khác.
Điểm mạnh:
- Là người dè dặt, thận trọng, tinh tế, đáng kính và đáng tin.
- Không dễ bị sỉ nhục hoặc chọc giận
- Trung thành và dấn thân, bao dung và nâng đỡ.
- Thủ đắc một ý chí sắt đá mà ít ai để ý, bởi lẽ họ là những con người dễ chịu.
- Suy nghĩ thận trọng trong lời nói và chữ viết
- Biết lắng nghe và dễ cảm thông
- Kiên nhẫn với người khó tính, hòa nhã với mọi người.
- Dễ làm theo những lề luật, qui định và truyền thống
- Không thích mâu thuẫn
- Trật tự, đúng giờ, có trách nhiệm
- Bình tĩnh dưới áp lực nặng nề
- Dễ chịu và dễ hợp tác
- Hiền lành, trầm tĩnh, hợp tác và vâng lời.
Điểm yếu:
- Không cương quyết, thiếu phấn khởi.
- Vì muốn làm đẹp lòng người khác, tránh mâu thuẫn nên thường hòa hoãn, đến nỗi không biết họ muốn gì nữa
- Hay né tránh mâu thuẫn, những việc đòi hỏi tâm trí, công sức.
- Không rõ ràng về đam mê, đôi khi vô cảm.
- Bố mẹ và người khác khó hiểu rõ tâm tư, không biết con nghĩ gì, cảm thấy gì thực sự, thích xem phim gì, điều gì làm con giận, con có bạn thân không.
- Nếu không được khuyến khích, sẽ dễ lười biếng, không hưng phấn.
- Cần nhiều thời gian để hội nhập môi trường mới.
- Dễ bị cám dỗ bởi những điều giúp con thoát khỏi những khó khăn để đưa đến sự dễ dãi thích thú, dễ dàng. Ví dụ như người lãnh đạm tốn khá nhiều giờ đối với một dự án nghiên cứu, người u uẩn và vượng máu có lẽ sẽ cố gắng làm cho xong mới nghỉ nhưng người lãnh đạm cảm thấy họ có quyền nghỉ ngơi và xả hơi thư giãn.
Một đứa trẻ có tính khí lãnh đạm không bao giờ đánh nhau, cãi nhau trong trường, với các trẻ em khác. Ở nhà có thể tự chơi mà không cần ai để ý tới.
Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett cho rằng, với bản tính suy tư, đáng tin, hiền hòa trẻ lãnh đạm có thể trở thành lãnh tụ tuyệt vời mặc dù tự nhiên ghét mâu thuẫn và làm đầu.Cách thức lãnh đạo của trẻ lãnh đạm khác với người nóng giận: trẻ lãnh đạm có khuynh hướng lãnh đạo qua gương mẫu, bằng phục vụ, bằng cách chủ trương hợp tác giữa đồng đội. Trẻ lãnh đạm ghét cách khoe khoang, cao ngạo và hách dịch.
Giúp con phát huy điểm mạnh dựa theo tính khí
Đối với trẻ nóng giận
1. Khen ngợi điều con làm tốt: Đối với mọi đứa trẻ thì khen ngợi được xem như một vũ khí tối tân nhất, và với trẻ nóng giận cũng không ngoại lệ. Khen ngợi những điều con làm tốt sẽ giúp con phát huy được thế mạnh của mình.
2. Tạo thách đố: Trong các nhóm tính khí thì trẻ nóng giận là đứa trẻ rất thích thách đố, thử thách, vì thế trẻ học, làm việc rất mau nếu được thách đố để được hưng phấn.
Ví dụ: Con làm việc nhanh ghê. Bây giờ thử xem có dọn phòng trong 10 phút không nhé.
Bố mẹ cũng nên hướng dẫn con tham gia vào những thách đố mang tính lành mạnh thay vì để con tự tìm hiểu và tham gia vào các thách đố không lành mạnh như game, đua xe, bài bạc,…
3. Tạo cơ hội để con lãnh đạo: Hãy tạo cơ hội cho con được lãnh đạo bởi người nóng giận là những người lãnh đạo đương nhiên, bởi có khuynh hướng muốn làm việc theo đường lối của họ (khó tiếp nhận chỉ thị từ người khác).
4. Dạy con tự lập: Những đứa trẻ nóng giận rất quyết đoán, mạnh mẽ và nhanh nhẹn, vì thế từ nhỏ, hãy hướng dẫn con tự phục vụ, làm việc nhà và có thể là xây dựng công việc riêng của mình. Sự tự lập ở trẻ nóng giận là hành trang tuyệt vời đối với trẻ.
Đối với trẻ vượng máu
1. Hãy khen ngợi khi con kiên trì: Người vượng máu có nhu cầu hưng phấn, hoạt động và vui nhộn nhưng họ cũng cần có cơ chế và hướng dẫn, nếu không họ sẽ tìm cách thoái thác được chừng nào hay chừng nấy. Do đó đối với trẻ vượng máu, bạn phải chắc chắn biết bạn bè nó là những ai, nó thích coi phim gì đài nào và nó đang ở đâu. Trẻ vượng máu có trí khôn ngoan sáng suốt và tìm tòi nhưng lại có khuynh hướng làm việc khó càng ít càng hay nên phải có người giám sát trong việc học. Nếu không có cơ chế tổ chức, chúng sẽ đi theo đường có ít trở ngại, mà thông thường là đi theo con đường vui nhộn nhất. Giúp chúng kết nối việc khó khăn với niềm vui khi thực hiện. Vì thế hãy khen ngợi khi nhìn thấy sự kiên trì của con.
2. Hướng dẫn con trong vui vẻ: Những đứa trẻ này luôn vui vẻ vì thế rất thích sự hướng dẫn trong vui vẻ. Khi được hướng dẫn trong vui vẻ, trẻ sẽ luôn phấn khởi để thực hiện.
3. Xác định mục tiêu hấp dẫn để con theo đuổi: Cần cho nó một mục đích hấp dẫn để theo đuổi, hầu cho nó học hỏi được giá trị của chịu khó làm việc và kỷ luật.
Ví dụ: Con thích được đi biển cùng các bạn trong lớp, hãy cùng con ngồi xuống và lên kế hoạch để con kiếm được đủ tiền con cần. Thay vì cho con tiền hay đáp ứng ngay nhu cầu của con thì điều này sẽ dạy con biết giá trị của lao động.
Chúng hay đòi hỏi, quấy rầy cha mẹ với những ước muốn, nhu cầu của mình, thay vì đáp ứng ngay, hãy dùng ngay những nhu cầu đó của con để đặt ra các mục đích và dạy cho con biết giá trị của chịu khó làm việc.
Đối với trẻ u uẩn
1. Khen ngợi những ý tưởng và nỗ lực của con: Với trẻ u uẩn, chúng luôn có rất nhiều ý tưởng và lý tưởng (đôi khi chính chúng cho là viễn vông), hãy khen ngợi những ý tưởng ấy và khuyến khích con biến ý tưởng đó thành hiện thực. Bên cạnh đó cần quan sát để ghi nhận những thành công nhỏ, những nỗ lực của con mỗi ngày. Khi được khen ngợi, trẻ sẽ tự tin hơn về những gì mình nghĩ, mình muốn thực hiện, bởi trẻ u uẩn thường tự ti và hay có nhiều nỗi sợ.
1. Đồng hành giúp con hướng về đời sống thiêng liêng: Là người sống có lý tưởng, nội tâm, Bố mẹ cần giúp con hướng về đời sống thiêng liêng. Đó có thể là xây dựng niềm tin vào Thiên Chúa, Phật,…nhờ vậy họ bớt buồn phiền, có được nhiều niềm vui. Bố mẹ có thể giúp con lựa chọn một khung giờ cố định, một không gian yên tĩnh để con có giờ để qui về nội tâm.
Đối với trẻ lãnh đạm
1. Khen ngợi những nỗ lực và sự nghiêm túc của con: Với trẻ lãnh đạm, trẻ đúng giờ, nghiêm túc, và rất người lớn. Việc khen ngợi những điều trẻ làm tốt sẽ khuyến khích trẻ phát huy, tuy nhiên không nên khen quá nhiều những đặc điểm cố hữu trẻ làm tốt mà nên tìm kiếm những điều trẻ đã vượt qua, nỗ lực thực hiện để giúp trẻ cải thiện những yếu điểm của mình.
1. Cho con tham gia vào những hoạt động có cơ chế: Những môi trường cơ chế trong trường học hoặc những chương trình thể thao, hội thi ở trường để giúp con được hưng phấn và yêu thích tham gia.
2. Cùng con đặt mục tiêu và theo đuổi đến cùng: Trẻ lãnh đạm cũng rất dễ chán nản, đặc biệt là ở những công việc đòi hỏi quá nhiều công sức. Tuy nhiên để thành công thì không thể không tốn nhiều công sức. Vì thế Bố mẹ cần đồng hành với con để vượt qua khó khăn và tiến đến mục tiêu đã đề ra.
Giúp con khắc phục điểm yếu dựa theo tính khí
Đối với trẻ nóng giận
1. Dạy con phân biệt thảo luận và tranh cãi: Trẻ nóng giận hay cãi bướng và đôi khi tỏ ra vô lễ. Hãy giúp con phân biệt như thế nào là thảo luận và như thế nào là tranh cãi, và đâu là thái độ vô lễ, đâu là thái độ con được phép có khi thảo luận với người lớn.
2. Dạy con cách giao tiếp với người khác: Trẻ nóng giận thiếu sự thấu hiểu người khác và không thích liên hệ tình nghĩa với người khác nên thường có sự xung đột trong mối quan hệ với bạn bè, Bố mẹ cần giúp con hiểu cho cảm nghĩ của người kia bằng cách đặt câu hỏi cho con để con đặt mình vào vị trí của bạn mình.
3. Dạy chúng khiêm nhường: Trẻ nóng giận có sự tự cao rất lớn, đôi khi là kiêu ngạo, vì thế, cha mẹ cần giúp con phát triển sự thấu cảm, khiêm nhường (hiểu rằng tất cả những gì con có được là nhờ Thượng đế ban cho chứ không phải do tài năng của con)
4. Dạy con làm chủ cảm xúc: Đặc điểm dễ nhìn thấy ở trẻ nóng giận chính là tính nóng. Khi không học được cách làm chủ cảm xúc của mình, trẻ sẽ thường đánh bạn, ức hiếp người yếu thế. Cần dạy con cách làm chủ cảm xúc bằng cách quan sát cảm xúc, viết ra cảm xúc, tập hít thở, cho phép mình trở nên nhỏ bé, …
5. Dạy con học cách lắng nghe: Trẻ nóng giận rất thiếu kiên nhẫn, nên thường hay cắt ngang người khác nói, hay nói thay người khác hoặc cho rằng người khác nói sai. Cần dạy trẻ học biết rằng, ai cũng muốn mình trở nên quan trọng, được lắng nghe; bản thân mình nói cũng muốn người khác lắng nghe thì mình cũng phải học cách lắng nghe người khác.
6. Dạy con kiên nhẫn: Trẻ nóng giận thường nói trước suy nghĩ sau, làm gì cũng rất mau, nên thường thiếu sự kiên nhẫn. Bố mẹ cần thuyết phục cho con biết rằng có những việc không thú vị nhưng quan trọng, vì thế con cần phải lưu tâm và hoàn thành nó như dọn phòng, học bài, …
Đối với trẻ vượng máu
1. Dạy con kiểm soát bản thân: Vì thích chơi và thích có nhiều bạn bè nên cần phải dạy trẻ cách kiểm soát bản thân, đặc biệt là với trẻ gái và về giới tính, quan hệ tình dục.
2. Dạy con cách chọn bạn mà chơi: Cần được dạy về cách chọn bạn, như thế nào là bạn tốt vì với người vượng máu, bạn bè là vấn đề sống còn.
3. Dạy con về giới hạn và kỳ vọng: Vì là người vui vẻ và phóng khoáng nên trẻ thường đòi hỏi, kỳ vọng nhiều mà không biết đâu là giới hạn, Bố mẹ cần phải giúp con giới hạn những mong muốn của bản thân, những điều con được phép làm,…
4. Đưa ra luật lệ và qui tắc rõ ràng: Vì tính ham chơi nên trẻ dễ phá luật và không có kỉ luật. Cần dạy con tính kỉ luật bằng cách đưa ra những luật lệ, qui tắc rõ ràng để con tuân theo.
Đối với trẻ u uẩn
1. Cần giúp trẻ nuôi dưỡng sự tích cực: Mang trong mình khuynh hướng hay lo nghĩ, chỉ trích, cầu toàn, người u uẩn thường nuôi dưỡng sự tiêu cực, vì thế Bố mẹ cần cho con tập thể thao đều đặn, ăn uống đầy đủ, học hỏi để tự tin, lạc quan và tích cực
2. Giúp con khởi đầu: vì thường nhạy cảm với cái mới, không dứt khoát khi bắt đầu bước vào một điều gì/giai đoạn mới của cuộc sống nên con thường không sẵn sàng để thực hiện, vì sợ sệt hay vì thiếu tự tin, vì thế, dù con có la hét, khóc lóc, sợ hãi, Bố mẹ cũng hãy kiên quyết giúp con khởi đầu và vượt qua. Không phải vì con không thích điều đó hay con không có khả năng mà chỉ là do con quá lo lắng, sợ hãi. Khi vượt qua được nỗi sợ này, tiềm năng thật sự trong con sẽ được phát triển.
3. Dạy con cách chống trả: Vì chậm chạp, hay quên, mơ mộng nên đôi khi con bị bắt nạt, cám dỗ. Hãy dạy con cách chống trả những sự bắt nạt cũng như những cám dỗ bằng cách tập luyện với con những tình huống có thể xảy ra, dạy con những điều nên nói, những hành động nên làm,…
4. Dạy con học cách đối diện: Với người u uẩn cuộc sống rất nhiều khó khăn và nỗi buồn, vì thế con sẽ có khuynh hướng né tránh và buông xuôi. Cần giúp con nhìn vào bức tranh tổng thể của toàn cuộc đời, nhìn vào những vấn đề đang gặp phải để tìm cách khắc phục cải thiện nó.
5. Khuyến khích con học tập để xây dựng sự tự tin: vì trong những đứa trẻ u uẩn có phần nhút nhát, Bố mẹ hãy giúp con thấu hiểu bản thân mình, rèn luyện kỹ năng như: giao tiếp, thể hiện bản thân, … , khuyến khích con chơi với những bạn giống tính con và cùng nhau tiến bộ.
6. Giúp con vượt qua nỗi sợ: Bố mẹ có thể nên báo trước cho con một sự kiện nào đó đột xuất hoặc mới được lên kế hoạch để con có cơ hội giúp bản thân bình tĩnh, hết sợ và băn khoăn. Hãy giúp con nói lên những sợ thầm kín bằng cách trò chuyện hoặc hướng dẫn con viết ra và cùng con đi vào chi tiết hoàn cảnh mà con nghĩ là nó không thể.
Đối với trẻ lãnh đạm
1. Giúp con tìm ra đam mê của mình: Cần giúp con khám phá ra những gì mình thích, mình ghét, mình cảm thấy thoải mái,…Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett gợi ý như trong việc chọn trường, thường trẻ lãnh đạm khá mờ mịt, điều cần làm là ngồi xuống cùng con, thảo luận về sở thích và mục đích của con, không nên vì con muốn Bố mẹ gợi ý và quyết định giúp con mà chúng ta đồng ý, như thế là vô tình con không học được cách thức ra quyết định cũng như con không khám phá được bản thân mình.
Bố mẹ có thể sử dụng các câu hỏi để hỏi con thay vì gợi ý cho con, cho con tham gia và trải nghiệm nhiều khóa học, hoạt động; cho con đọc sách nhiều hơn để khám phá thế giới và bản thân, từ đó tìm thấy đam mê của chính mình.
2. Dạy con cách ra quyết định và lập kế hoạch hành động: Trẻ lãnh đạm không thích đảm nhận công việc tốn quá nhiều công sức, mà lại muốn bớt làm việc để có đời sống đơn giản nên thường để cho người khác quyết định những việc quan trọng mà đáng lý ra con phải lo. Vì thế Bố mẹ cần khuyến khích, tạo cơ hội để con ra quyết định từ những việc đơn giản nhất từ trong gia đình, và cho chính bản thân con.
3. Khuyến khích con phát triển những tài năng xã hội và lãnh đạo: Vì con không thích đảm nhận trách nhiệm nặng nề nên thường hay tìm cách né tránh, rút lui khỏi mọi sự kiện vì thế Bố mẹ nên khuyến khích con lãnh vai trò lãnh đạo. Với bản tính suy tư, đáng tin, hiền hòa con có thể trở thành lãnh tụ tuyệt vời mặc dù tự nhiên ghét mâu thuẫn và làm đầu.
Bố mẹ cần kết nối với con như thế nào?
Đối với trẻ nóng giận
Với trẻ nóng giận, con có lập trường khá cứng cỏi nên đôi khi tỏ ra vô lễ, vì thế bạn cần khuyến khích con đưa ra giải pháp để giải quyết vấn đề, nói với con rằng cho đến khi nào con biện hộ với thái độ kính trọng thì bạn sẽ lắng nghe nó (cho dù khi bạn không đồng ý với điều con nói hay làm).
Điều đó cho thấy bạn chấp nhận lập trường của con, cho phép con thảo luận, biện hộ và tôn trọng lắng nghe con cho dù bạn không đồng ý sẽ giúp con ít khi leo thang bất đồng để đoi co, hỗn hào với cha mẹ.
Nếu bạn cho quan điểm của con là trẻ con hay sai lầm, bạn cứ hãy lắng nghe và khuyến khích con suy nghĩ thêm, có thể bằng cách đặt câu hỏi để con tìm ra thêm phương án hoặc quan điểm phù hợp hơn.
Art Bennett cho rằng, với trẻ nóng giận, việc cãi vã, tranh luận đôi khi là một thú vui thời trẻ tuổi, giống như chú chó chơi trò chơi đuổi bắt. Khuyến khích con biểu lộ cảm xúc, tâm tình để trách tích tụ cảm xúc tiêu cực. Tóm lại rằng:
Bố mẹ nên:
- Công nhận những công trình và đóng góp của con
- Cho con cơ hội để tranh đua và thảo luận
- Cho con những lý lẽ tốt của việc mà bạn muốn con làm
- Dạy chúng phân biệt giữa thảo luận và tranh cãi
Bố mẹ không nên:
- Tranh cãi với chúng, nếu phạt, chỉ làm cho thái độ chống đối tăng thêm.
- Phạt con vì tranh cãi
- Dẹp bỏ tranh đua và sáng kiến
- Kiểm soát mọi sự trong đời con
- Cố gắng phá vỡ ý chí của con
- Coi những tranh cãi của con quá cá nhân_ trừ khi con tỏ ra thiếu kính trọng
Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett nói rằng, cuộc tranh luận sẽ không chấm dứt với người nóng giận. Có thể cha mẹ lãnh đạm sẽ cho qua, cha mẹ u uẩn sẽ bỏ đi, cha mẹ vượng máu giơ tay đầu hàng, cha mẹ nóng giận sẽ cho một trận.
Chính sự kiên quyết của nó sẽ giúp nó dám nói “không” và suy nghĩ chín chắn để bước vào tuổi teen vững vàng hơn, dễ dàng đối phó với các cám dỗ từ bạn bè.
Đối với trẻ vượng máu
Bố mẹ nên:
- Giúp con tổ chức thời giờ một cách khôn ngoan
- Cung cấp cơ chế tổ chức và hướng dẫn cụ thể
- Hãy cho con những lý tưởng cao đẹp để theo đuổi
- Hãy giúp con suy tư và đi vào chiều sâu nhiều hơn
- Khuyến khích con phát huy tình bạn tốt
- Hãy truyền thông thường xuyên và trân quý tính khôi hài của con
- Hãy chứng tỏ bạn chú ý đến bạn bè và sở thích của con
Bố mẹ không nên:
- Làm nó mất vui
- Để cho con được hoàn toàn thong dong làm theo kiểu cách của con
- Từ chối cuộc sống xã hội của con
- La mắng các sở thích của con
- Phạt quá gắt gao hoặc dồn ép quá
Đối với trẻ u uẩn
Bố mẹ nên:
- Nâng đỡ con phát triển các sáng kiến
- Tôn trọng sự công minh: Người u uẩn là người sống hướng về qui tắc và sự thật, vì thế mà trong mọi lời nói, hành động của Bố mẹ cần thể hiện sự công minh, đặc biệt là trong các phân xử giữa các anh chị em với nhau.
- Trò chuyện để khơi gợi những tâm tình của con
- Biểu lộ tình yêu thương của bạn cho con qua lời nói, cử chỉ, hành động thay vì chỉ để trong lòng.
- Thận trọng khi chỉ trích: Con rất dễ suy diễn và khá nhạy cảm, vì thế cần thận trọng khi chỉ trích con bất cứ điều gì.
- Lắng nghe con: Đôi khi con tìm đến bạn để được tâm sự, đừng cố khuyên bảo hay phán xét hay cố gắng giải quyết giúp con, bạn chỉ cần thừa nhận cảm xúc của con và lắng nghe chúng.
Bố mẹ không nên:
- Phạt con vì tính e thẹn bẽn lẽn
- Đối xử với con khắt khe hoặc bất công
- Cho phép con tự cô lập một mình
- So sánh tính tiêu cực của con với bạn con
- Đừng gieo vào con những lời phê bình chỉ trích, khó chịu, hờn giận.
Làm cha mẹ của đứa con u uẩn đòi hỏi bạn phải có ý chí mạnh mẽ, cộng với quan hệ thân thương với con để giúp nó cảm thấy an toàn, được yêu mến để ra khỏi vỏ ốc.
Đối với trẻ lãnh đạm
Bố mẹ nên:
- Chấp nhận, tôn trọng những yếu điểm của con mà không phàn nàn.
- Giúp con nhìn về tương lai và đặt kế hoạch lâu dài
- Khéo léo nhắc nhở và yêu cầu thật rõ ràng và chi tiết
- Khen ngợi con về việc hợp tác, về thái độ tốt và những thành quả
Bố mẹ không nên:
- Chê cười
- Nài nỉ hoặc chỉ trích nặng nề
- Làm thay thế con
- Để con rút lui vào cô đơn
Mỗi đứa trẻ một tính khí khác nhau là hoàn toàn đúng. Đừng áp dụng một cách rập khuôn bất kì một phương pháp nuôi dạy con nào cho tất cả những đứa con của bạn, bởi chúng hoàn toàn khác nhau. Hãy học cách yêu thương con, khen ngợi con, trân quý con, để ý đến tính tốt lành ở con.
Cần biết con của bạn là ai, trước khi muốn dạy chúng trở thành ai.
Mong rằng những gì Theparentwriter chia sẻ có thể giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về con cái mình, giúp bạn tìm thấy một công cụ hữu ích cho hành trình nuôi dạy những đứa con của mình.
Mọi ý kiến, đóng góp cho bài viết này, xin bạn để lại ở phần comments. Theparentwriter rất mong nhận được ý kiến của bạn. Cảm ơn bạn đã theo dõi và chúc bạn áp dụng thành công.
Xem thêm:
