Có bao giờ bạn tự hỏi mình rằng, tại sao mọi người khéo ăn nói nhưng tôi thì không, tại sao mọi người thích giao tiếp với nhau trong khi tôi thích ở một mình, tại sao họ phản ứng rất nhanh với tình huống nhưng tôi thì hầu như rất chậm,…
Nếu bạn cũng có câu hỏi giống như tôi đã từng thì rất vui vì bạn đã có mặt ở bài viết này để cùng Theparentwriter tìm hiểu về tính khí và sự khác nhau của chúng ta nha.
Bạn biết không, trong suốt thời gian vừa qua, tôi đã được tiếp xúc với khá nhiều các bài trắc nghiệm tính cách khác nhau. Mỗi bài cho tôi một số đặc điểm khá giống với mình, nhưng mỗi lần trắc nghiệm lại cho tôi một kết quả khác nhau. Ngoài ra thì những loại trắc nghiệm đó cũng không thể lý giải được những điều khó hiểu nơi tôi.
Có rất nhiều lần tôi tìm đến những nghiên cứu về tâm lý để xem thật ra mình đang bị vấn đề tâm lý nào, bởi bản thân tôi cũng từng trải qua thời thơ ấu không hạnh phúc và đầy sợ hãi, vì thế mà dưới góc nhìn tâm lý, có lẽ tôi cũng bị một số vấn đề tâm lý nào đó do những trải nghiệm bất lợi từ thời thơ ấu. Và rồi có nhiều bệnh tâm lý mà nhìn sơ qua tôi thấy mình có những đặc điểm đó, rồi tôi định bụng là sẽ tìm đến bệnh viện tâm thần để kiểm tra tâm lý cho đến khi tôi tìm hiểu về 4 nhóm tính khí.
Tôi phát hiện rằng mỗi người chúng ta đều có những khuynh hướng cố hữu không thay đổi đúng như khái niệm tính khí mà Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett chia sẻ rằng, “tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta”.
Chúng không phải là kết quả do học hành, tập luyện hay của những sang chấn tâm lý, ký ức bị dồn nén. Chúng là những khuynh hướng được khắc sâu trong chúng ta. Hay gọi đơn giản là bẩm sinh. Tính tính khác tính cách và không phải tính cách. Tuy nhiên tính cách của chúng ta có thể bắt đầu với một tính tình nền tảng. Tính cách bị ảnh hưởng của môi trường, giáo dục và tự do lựa chọn.
Art Bennett và vợ cho rằng: “Tính tình có thể coi như là chất liệu thô sơ một nghệ sĩ dùng để sáng tạo tác phẩm: như đá dùng để chạm trổ có chỗ dễ chỗ khó, có màu sắc và đường vân nhất định, cứng hoặc mềm. Vì vậy, cá tính của mỗi con người sẽ bị ảnh hưởng do giáo dục, kinh nghiệm, tự do lựa chọn…Chất liệu sơ khởi vẫn là tính tình và sáng tạo cuối cùng vẫn đòi hỏi nền giáo dục, tài năng và cảm hứng của người nghệ sĩ”
Nguồn gốc tính khí?
Hiện nay chúng ta được biết đến Bảng xếp loại tính tình gồm 16 mẫu tính tình theo Carl Jung đó là Myers Briggs Type Indicator, viết tắt là MBTI. Tuy nhiên, nhà tâm lý bệnh học David Keirsey trong sách Keirsey Temperament Sorter đã xác nhận rằng: 16 loại đó cũng quy về 4 loại tính tình nền tảng đó là: nóng giận, u uẩn, lãnh đạm và vượng máu.
4 tên gọi trên được Hippocrates (khoảng năm 460-377 trước công nguyên), ông tổ của y học tây phương, có lẽ là người đầu tiên thiết lập hệ thống lý thuyết về cá tính. Ông chủ trương rằng thể xác con người có chứa đựng 4 loại chất lỏng/thể dịch, và mỗi cá nhân có thể xếp loại tùy theo một trong 4 loại tính tình:
– Nóng giận (Choleric): Mật vàng xuất phát từ gan
– Vượng máu (Sanguine): Máu đỏ xuất phát từ tim
– U uẩn (Melancholic): Mật đen phát xuất từ thận
– Lãnh đạm (Phlegmatic): Đàm (đờm) xuất phát từ phổi
Chúng ta khác nhau bởi tính khí
Người ta thường bảo rằng, mỗi người chúng ta là một cá thể riêng biệt, rất đặc biệt. Nhưng phần lớn chúng ta không nhận thấy điều đó. Chúng ta hay chạy theo những chuẩn mực mà cha mẹ, gia đình, xã hội đặt ra hay mong muốn ta trở thành. Chúng ta chạy theo những gì thầy cô, bạn bè không muốn ở ta. Thậm chí là chúng ta tự so sánh mình với người khác để ép bản thân trở thành một ai đó.
Không biết bạn như thế nào nhưng bản thân tôi trước đây đã từng rất nhiều lần như vậy. Tôi chán ghét cái tính quyết định chậm chạp của mình, ghét cái sự kỳ lạ ở bản thân khi thích ở một mình hơn là giao du với người khác, tôi ghét cái yếu điểm không khéo ăn khéo nói như đứa bạn cùng lớp,…
Cho tới khi tôi biết đến 4 nhóm tính khí được Art Bennett, LMFT & Laraine Bennett trình bay trong tác phẩm Tính trời cho bạn. Tôi hiểu rằng tôi thuộc nhóm tính khí u uẩn và nóng giận. Vì cả hai nhóm tính khí đó đều không thích liên hệ tình nghĩa với người khác nên việc tôi cảm thấy mệt nếu phải kết nối quá nhiều với người khác là điều bình thường, chứ không phải do tôi bị một vấn đề tâm thần nào đó như tôi đã phỏng đoán.
Tôi cũng phát hiện ra lý do tại sao tôi lại vừa thích được khám phá, thích một style năng động nhưng đồng thời cũng thích những gì cổ kính, yên ả. Sở dĩ như vậy là do tôi thuộc nhóm tính khí u uẩn (hướng nội) và nhóm tính khí nóng giận (hướng ngoại), chứ không phải tôi bị chứng đa nhân cách gì đó như tôi suy diễn linh tinh.
Bạn có thể theo dõi bảng dưới đây để hiểu thêm về những gì tôi sẽ chia sẻ.
Khi xét về mức năng lượng, chúng ta sẽ dễ thấy sự khác biệt giữa mọi người với nhau hơn, vì thế mà ở chia sẻ này, tôi sẽ dựa vào năng lượng để phân tích cho bạn thấy sự khác nhau của chúng ta.
Có những người họ rất năng lượng khi ở cùng với người khác và khi ở ngoài. Có những người họ rất năng lượng khi ở ngoài nhưng không phải ở cùng người khác mà là với bản thân. Có những người cảm thấy năng lượng khi “mình ta với ta” và ở nơi yên tĩnh. Có một số thì cảm thấy năng lượng khi ở những không gian yên tĩnh, ấm cúng, thân thuộc với những người bạn của mình.
Và họ lần lượt là:
- Cảm thấy năng lượng, thoải mái khi ở ngoài và ở cùng người khác (hướng ngoại và thích liên hệ tình nghĩa với người khác): Vượng máu
- Cảm thấy năng lượng, thoải mái khi ở bên ngoài và làm việc với chính mình (hướng ngoại và không thích liên hệ tình nghĩa với người khác): Nóng giận
- Cảm thấy năng lượng, thoải mái khi ở một mình và ở nơi yên tĩnh, thân thuộc (hướng nội và không thích liên hệ tình nghĩa với người khác): U uẩn
- Cảm thấy năng lượng, thoải mái khi làm việc với bản thân và ở cùng người khác (hướng nội và thích liên hệ tình nghĩa với người khác): Lãnh đạm
Đặc điểm của từng loại tính khí
1. Người nóng giận
Người nóng giận nói nhiều nhưng suy nghĩ ít. Họ thường làm trước rồi mới nghĩ sau. Họ giải quyết mâu thuẫn bằng cách nói ra. Họ rất thích tranh đua, muốn điều khiển, lãnh đạo người khác. Họ rất cứng đầu, thích tranh cãi, tra hỏi; đôi khi kêu ngạo vì không ai thông minh bằng họ. Họ hay chỉ trích người khác bằng cách nói thẳng (hay gây mất lòng người khác). Họ khó biểu lộ cảm xúc.
Họ là người có khá nhiều điểm mạnh như: luôn phấn khởi, nghị lực, trí óc và một ý chí mạnh. Họ phản ứng mau và mạnh; cương quyết. Họ tự tin, cảm thấy thoải mái chỉ huy người và điều khiển mọi việc. Họ năng động, có trí khôn minh mẫn và lối suy luận độc lập. Họ luôn cho bạn biết họ đang suy nghĩ gì. Họ là người thực tế. Họ thích những thách đố và cơ may.
2. Người vượng máu
Người nhóm vượng máu là người hướng ngoại, rất thích liên hệ tình nghĩa với người khác. Luôn biểu lộ cảm xúc rõ ràng trên khuôn mặt, lúc này thì vui, lúc khóc, lúc cười khúc khích rồi cười rộ lên. Người vượng máu công khai biểu lộ nhu cầu được yêu thương trân quý rõ hơn các tính tình khác. Người vượng máu dễ chán nản khi một nhiệm vụ, một luật lệ không có thêm vui nhộn hoặc khi họ cảm thấy cha mẹ giận mình.
Người vượng máu có điểm mạnh là sáng tạo, vui nhộn, thích nhìn phía sáng sủa, vui vẻ với mọi người và tìm những phiêu lưu mạo hiểm. Họ lạc quan, vui vẻ, cảm thông, quản đại. Họ có con mắt tinh đời, để ý đến vẻ bên ngoài. Họ thích gây sự chú ý, thích có nhiều bạn bè. Họ học rất mau dù đôi khi không nhớ lâu. Họ thích tìm tòi thích thú những điều mới. Họ không bao giờ nuôi mộng hờn dỗi, luôn muốn cho mọi người được hạnh phúc. Họ thích vui chơi bên ngoài.
Tuy nhiên họ cũng có nhiều điểm yếu như: vì chú ý vẻ bên ngoài nên nếu quá lệ thuộc họ dễ bị sa ngã, gây rắc rối cho bản thân. Vì thích tìm tòi cái mới nên khó tập trung sâu xa vào một lĩnh vực học vấn cụ thể; vì hay thích sáng tạo, thích cái mới nên đôi khi thiếu kiên nhẫn trước những cám dỗ một khi đã đam mê. Vì thích làm đẹp lòng người khác nên dễ bỏ qua những điều phải để đi theo đám đông. Vì thích làm màu nên đôi khi trêu chọc người khác, phóng đại; khó học thuộc lòng và cơ cấu tổ chức là một thách đố với họ.
Người vượng máu được xem là người niềm nở, dễ thương, nhưng đôi khi một số người cho rằng họ hời hợt, giả tạo. Người ta thường nói: “Người vượng máu đưa mồm vào phòng trước”
3. Người u uẩn
Người u uẩn là người hướng nội, hướng đến công việc, qui tắc và không thích liên hệ tình nghĩa với con người. Họ sở hữu những đặc điểm như: nói ít, suy nghĩ nhiều; nghĩ trước, làm sau; giải quyết mâu thuẫn bằng cách im lặng và suy tư; muốn điều khiển, lãnh đạo người khác; hay phán đoán nhận định trong lòng mà không nói ra; hay nhìn thấy điều xấu, bất toàn nơi mình và người khác; hay chỉ trích nhưng không nói ra; khó biểu lộ cảm xúc.; nhạy cảm; hay quên; suy tư, thích một mình, cầu toàn.
Họ có khá nhiều điểm mạnh nếu được phát huy như: có lý tưởng, theo đuổi chân lý, vẻ đẹp, hoặc công bình, và tất cả những gì cao thượng; có trật tự nề nếp, chuyên chăm, và để ý tới từng chi tiết. Họ là con người sống theo nguyên tắc, kiên trì, trung thành và bền chí. Tuy họ hay lo lắng những chuyện nhỏ nhưng khi gặp chuyện lớn, họ lại bình tĩnh giải quyết (lý do được giải thích vì họ có một sức mạnh tinh thần vô cùng mạnh mẽ)
Nếu khắc phục được những điểm yếu này thì có thể phát huy được điểm mạnh rất tốt. Họ có những yếu điểm như: hay chỉ trích người khác vì không theo kịp. Đôi khi không thực tế hoặc không du di, và không có tinh thần đồng đội. Vì họ hay suy tư nên chỉ để ý đến những khó khăn, họ lo lắng về những điều tiêu cực có thể xảy đến và chỉ điểm những lỗi lầm, bất công. Hậu quả là khiến họ hay trì hoãn.
Vì họ hay cầu toàn nên khi không được như ý, họ có thể thiếu tự tin và trở nên nản lòng; họ chỉ nhìn thấy vấn đề, họ có nhiều vấn đề hơn những loại tính tình khác. Họ dành nhiều giờ để lên kế hoạch nhưng hầu như lại không thực hiện (bởi lo lắng, suy đi tính lại và sợ hãi). Họ hay đau yếu lặt vặt, ý chí kém. Họ hay tự thương hại mình (đây có thể là một cái bẫy khiến họ tự giam hãm mình trong một lối sống thiển cận)
Nguyên tắc và trật tự là tối thượng đối với người u uẩn. Họ cũng là những người lãnh đạo đương nhiên, bởi có khuynh hướng muốn làm việc theo đường lối của họ (khó tiếp nhận chỉ thị từ người khác) như nhóm tính tình nóng giận.
Họ cảm thấy thoải mái với thế giới nội tâm (tư tưởng, cảm xúc), thích yên tĩnh, một mình. Người khác thường cho rằng họ dè dặt, chậm đáp ứng, không cương quyết, hay do dự.
Lm Hock cho rằng: “Người u uẩn có một ý chí mạnh mẽ kèm theo tài năng và sức mạnh nhưng họ có thể quá thận trọng đến độ “thiếu can đảm”
Ngạn ngữ thì có nói rằng “cứ vất người u uẩn xuống nước, tức khắc họ sẽ biết bơi”
4. Người lãnh đạm
Người lãnh đạm là người hướng nội, nhưng thích liên hệ tình nghĩa với con người, họ còn được gọi là nhà ngoại giao tương lai. Họ là người có những đặc điểm như: Nói ít, suy nghĩ nhiều. Nghĩ trước, làm sau. Giải quyết mâu thuẫn bằng cách im lặng và suy tư. Ít tranh đua. Thích làm việc trong một đội ngũ, thích đứng sau để ủng hộ (không thoải mái để nhận những trọng trách khó khăn, nặng nề). Thích làm các việc nào người khác muốn để làm đẹp lòng người khác. Hiếm khi thích gây ấn tượng hoặc ảnh hưởng tới người khác.
Họ có nhiều điểm mạnh như thận trọng, tinh tế, đáng kính và đáng tin. Họ không dễ bị sỉ nhục hoặc chọc giận. Họ trung thành và dấn thân, bao dung và nâng đỡ. Họ thủ đắc một ý chí sắt đá mà ít ai để ý, bởi lẽ họ là những con người dễ chịu. Họ suy nghĩ thận trọng trong lời nói và chữ viết. Họ là người biết lắng nghe và dễ cảm thông. Họ kiên nhẫn với người khó tính, hòa nhã với mọi người. Họ dễ làm theo những lề luật, qui định và truyền thống. Họ không thích mâu thuẫn. Họ trật tự, đúng giờ, có trách nhiệm. Họ bình tĩnh dưới áp lực nặng nề. Họ dễ chịu và dễ hợp tác. Họ hiền lành, trầm tĩnh, hợp tác và vâng lời.
Tuy nhiên họ cũng có nhiều điểm yếu như: Không cương quyết, thiếu phấn khởi. Vì muốn làm đẹp lòng người khác, tránh mâu thuẫn nên thường hòa hoãn, đến nỗi không biết họ muốn gì nữa. Họ hay né tránh mâu thuẫn, những việc đòi hỏi tâm trí, công sức. Họ không rõ ràng về đam mê, đôi khi vô cảm. Đôi khi bố mẹ và người khác khó hiểu rõ tâm tư, không biết con nghĩ gì, cảm thấy gì thực sự, thích xem phim gì, điều gì làm con giận, con có bạn thân không.
Họ cần nhiều thời gian để hội nhập môi trường mới. Họ dễ bị cám dỗ bởi những điều giúp họ thoát khỏi những khó khăn để đưa đến sự dễ dãi thích thú, dễ dàng. Ví dụ như người lãnh đạm tốn khá nhiều giờ đối với một dự án nghiên cứu, người u uẩn và vượng máu có lẽ sẽ cố gắng làm cho xong mới nghỉ nhưng người lãnh đạm cảm thấy họ có quyền nghỉ ngơi và xả hơi thư giãn. Nếu không được khuyến khích, sẽ dễ lười biếng, không hưng phấn.
Chúng ta khác nhau bởi vì tính khí là lời khẳng định tốt nhất cho sự khác biệt giữa bạn với người khác. Để bạn thôi khỏi so sánh những thiếu sót, yếu kém của bản thân với người khác, mà thay vào đó là chấp nhận và yêu thương bản thân mình hơn.
Hiểu biết mình là cái hiểu biết quan trọng và cơ bản nhất trước khi bạn muốn hiểu biết người khác và mọi thứ xung quanh mình. Sẽ không bao giờ là lãng phí để khám phá và hiểu về chính mình cả phải không nào.
Mong rằng những gì Theparentwriter chia sẻ có thể giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về chính mình, khám phá ra những điểm khác biệt mà trước đây bạn chối bỏ chính mình, để giờ đây bạn có thể chấp nhận và yêu thương bản thân mình hơn, khắc phục những điểm yếu, phát huy điểm mạnh để cải thiện cuộc sống tốt hơn.
Mọi ý kiến, đóng góp cho bài viết này, xin bạn để lại ở phần comments. Theparentwriter rất mong nhận được ý kiến của bạn. Cảm ơn bạn đã theo dõi và chúc bạn áp dụng thành công.
Một đứa trẻ tự tin sẽ luôn hạnh phúc với những lựa chọn của mình, mạnh mẽ đương đầu với những khó khăn và kiên trì trước những thách thức của cuộc sống.
1. Kết nối với Bố Mẹ để cảm thấy được yêu thương và hiểu về giá trị của bản thân
2. Thấu hiểu về tính khí, cảm xúc và những sự khác biệt của bản thân để yêu thương chính mình
3. Hình thành thói quen tích cực đọc sách, nhảy dây để sống tích cực hơn
4. Sống thật và phù hợp với tính khí, giá trị của mình
5. Ý thức về trách nhiệm của bản thân để sống trưởng thành
Tất cả sẽ giúp con tự tin sống và thể hiện bản thân mình.
Xem thêm:
