Có bao giờ bạn cảm thấy nuôi dạy con thật khó khăn, và không biết phải dạy con như thế nào cho đúng không?
Bạn biết không, tôi đã từng bế tắc trong việc nuôi dạy con, có lẽ vì tôi là một người tiêu cực lại thiếu hiểu biết về nuôi dạy con. Cho đến thời gian sau, khi tôi bắt đầu học và phát triển bản thân, tôi bắt đầu chữa lành bản thân và học hỏi về nuôi dạy con nhiều hơn. Từ đó, việc nuôi dạy con với tôi cũng dễ dàng hơn.
Bạn biết đó, trong mọi việc chúng ta làm, đều có những qui tắc cần nhớ để thực hiện cho tốt. Vì thế nếu bạn nắm rõ những qui tắc cần thiết trong nuôi dạy con thì việc nuôi dạy con của bạn sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Những qui tắc này sẽ giúp cho bạn có được những chỉ dẫn rõ ràng, ứng xử phù hợp và nhắc nhở bạn khi cần thiết để bạn nuôi dạy con cách dễ dàng hơn. Bố mẹ hãy cùng Theparentwriter điểm qua những qui tắc trong bài viết này nha.
Nội dung bài viết
- 1 Qui tắc là gì?
- 2 Phần 1: Qui tắc cần nhớ về con
- 2.0.0.1 1. Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc nhất và khác biệt
- 2.0.0.2 2. Tâm hồn trẻ bị chinh phục bởi tình yêu thương
- 2.0.0.3 3. Muốn trẻ thay đổi, hãy tập trung vào những điểm tích cực ở con
- 2.0.0.4 4. Trẻ tuổi teen gặp biến chuyển tâm lý do não bộ và cơ thể thay đổi
- 2.0.0.5 5. Trẻ làm tốt khi được hướng dẫn với những qui tắc rõ ràng
- 2.0.0.6 6. Trẻ học theo gương của người lớn
- 2.0.0.7 7. Hành vi không thích hợp của con không xuất phát từ ác ý
- 3 Phần 2: Qui tắc cần nhớ về chính mình
- 4 Phần 3: Qui tắc cần nhớ về công việc đang làm (Nuôi dạy con)
- 4.0.0.1 12. Tỉnh táo và kiên nhẫn
- 4.0.0.2 13. Theo sát và học cách bắt tín hiệu
- 4.0.0.3 14. Hãy hiểu biết tính khí và đặc điểm của con
- 4.0.0.4 15. Hãy hướng dẫn, đừng can thiệp tàn nhẫn hay nuông chiều
- 4.0.0.5 16. Bố mẹ phải làm gương
- 4.0.0.6 17. Khen ngợi trẻ
- 4.0.0.7 18. Đừng ngăn cản trẻ chạy nhảy, vui đùa
- 4.0.0.8 19. Chỉ phạt khi cần thiết
- 4.0.0.9 20. Chấp nhận con sẽ phạm lỗi và có những sai lầm
- 4.0.0.10 21. Tập trung và sống tốt cuộc đời bạn và đừng quá bận lòng đến cuộc đời con
- 5 KHÓA HỌC ĐỒNG HÀNH CÙNG CON TỰ TIN
Qui tắc là gì?
Theo khái niệm thì quy tắc là các quy định, chuẩn mực hoặc các công thức, kết luận tổng quát buộc mọi người phải tuân theo trong một hoạt động chung hoặc trong một công việc nào đó.
Bố mẹ biết không, để nuôi dạy một đứa trẻ, Bố mẹ cần hiểu về trẻ một cách toàn diện (tính khí, đặc điểm riêng biệt của con; những giá trị đạo đức con nên hướng đến; các giai đoạn phát triển của con; con người của chính Bố mẹ khi còn nhỏ); làm chủ được cảm xúc (hãy phạt con với sự bình tĩnh và chừng mực); bao dung với con (vì đôi khi con phạm lỗi thật sự nhưng thường con bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh hơn là ác ý)
Và sau đây là những qui tắc mà Theparentwriter gợi ý chung để bạn nắm rõ về những điều bạn cần tìm hiểu về trẻ, về chính mình và về công việc nuôi dạy con của mình.
Phần 1: Qui tắc cần nhớ về con
1. Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc nhất và khác biệt
Điều này nhắc nhớ rằng, bạn đừng nên so sánh con của bạn với bất kì đứa trẻ nào. Hãy chấp nhận và yêu thương con như bạn đã từng (khi chúng con rất bé). Bởi khi lớn lên, chúng càng thể hiện rõ nét sự khác biệt ấy, nhưng đôi khi sự khác biệt ấy lại làm bạn không chịu nỗi.
Có bao giờ bạn thắc mắc và tự hỏi “Tại sao có một số trẻ rất ngăn nắp, gọn gàng, trong khi một số khác lại để ngổn ngang bừa bãi. Tại sao một số người luôn hướng thượng và lạc quan, chén “nửa đầy” trong khi những người khác thì chén “nửa vời”, cuộc sống luôn bao phủ bởi một đám mây đen. Tại sao một số lại phải đắn đo mỗi khi muốn nói điều gì, người thì chưa nghĩ đã nói. Người thì tính nóng như lửa, người thì bình chân như vại không? Câu trả lời chính là tính tình của mỗi người. Tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta.
Bố mẹ biết không, mỗi đứa trẻ có một tính khí khác nhau khi mới sinh ra, và dần theo thời gian, cùng với môi trường sống, sự giáo dục, và bằng chính sự lựa chọn cách sống, thái độ sống của đứa trẻ đó mà tính cách được hình thành. Chính vì thế mà có những điều tuy bạn không thích ở trẻ nhưng trẻ không thể thay đổi được (vì đó là khuynh hướng tính khí cố hữu của con), nó cũng giống như khung xương của một con người, bạn có thể ốm đi, mập lên nhưng không thể thay đổi khung xương ấy.
Tác giả John Medina trong tác phẩm Luật trí não dành cho trẻ em có chia sẻ, một đứa trẻ là thần đồng toán học ở tuổi lên 4 không chắc đã còn là thần đồng vào tuổi lên 9. Vì thế đừng áp lực chuyện học hành lên vai con cái. Và Hàn Quốc là nơi giống lên hồi chuông cảnh tỉnh khi nguyên nhân tử vong hàng đầu do tự tử là nguyên nhân chính, chỉ sau tại nạn giao thông khi những đứa trẻ ở lứa tuổi 15-19 bị áp lực học hành quá nhiều.
Ông cho rằng, khi so sánh, áp lực học hành lên vai con cái, Bố mẹ sẽ dễ tức giận, thất vọng, điều này sẽ tạo nên stress độc hại ở con cái. Cha mẹ thất vọng, phật lòng hay tức tối khi con mình không nghe lời sẽ tạo ra một trạng thái mà John Medina chia sẻ là “Tuyệt vọng do huấn luyện”, có thể gây tổn thương cơ học tới trí não trẻ. Trẻ nhận ra rằng em không thể chế ngự được những cơn giận, thất vọng của cha mẹ với mình. Dần dần em sẽ nhận được thông điệp rằng “không có lối thoát nào đâu, và cuối cùng dù có một phương án nào khác xuất hiện em cũng sẽ không cố gắng thoát ra. Tuyệt vọng do huấn luyện chính là con đường lớn nhanh nhất dẫn đến trầm uất.
Ông nhắc nhớ rằng: Dạy dỗ con cái không phải là một cuộc đua và trẻ không phải là thước đo thành công của cha mẹ.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn hiểu và chấp nhận sự khác biệt ở con:
– Viết ra những đặc điểm ở con mà bạn cho là ưu điểm, khuyết điểm và những đặc điểm khác;
– Tiếp đến hãy biết ơn vì con đã xuất hiện trong cuộc đời bạn;
– Hãy chấp nhận con là như thế đó, con sinh ra với bản tính cố hữu trời ban;
– Đưa ra những mục tiêu giúp con phát huy điểm mạnh, cải thiện điểm yếu của con;
– Đưa ra những mong muốn của bạn phù hợp với khuynh hướng tính khí của con, điều kiện gia đình, môi trường con sinh sống và khả năng của con;
– Cùng con lên kế hoạch hoàn thiện bản thân với những mục tiêu đề ra phù hợp với con ở từng giai đoạn;
– Quan sát và theo dõi hành trình trưởng thành của con và ghi nhận những sự tiến bộ.
“Hãy nhìn con như con người thật của con, chứ đừng tưởng tượng về đứa bé mà bạn muốn có”_Tracy Hogg
2. Tâm hồn trẻ bị chinh phục bởi tình yêu thương
Đòn roi và kỷ luật có thể khiến trẻ thay đổi hành vi nhưng chỉ có tình yêu thương mới chinh phục được tâm hồn của trẻ. Nếu một đứa trẻ đang bị tổn thương tâm hồn thì chỉ có tình yêu thương mới có thể chữa lành được tất cả.
Cha Don Bosco, một người bạn, người Thầy, người đã chinh phục hàng ngàn tâm hồn của những đứa trẻ nói rằng ” Tâm hồn trẻ em phải được chinh phục bằng cách tỏ cho chúng biết mình thực sự muốn điều tốt cho chúng. Yêu mến trẻ em thôi chưa đủ, các trẻ em còn cận nhận biết chúng được yêu mến”.
Còn trong cuốn How to Love — cuốn thứ ba trong bộ sách nổi tiếng Mindfulness Essentials Series, thiền sư Thích Nhất Hạnh đã khẳng định rằng, một trong những cảm xúc mạnh mẽ nhất của chúng ta tựu chung thành 4 điều thiết yếu: ta chỉ có thể yêu thương được người khác khi thực sự biết yêu thương bản thân; yêu là hiểu; hiểu là thông cảm; nghe kỹ và nói lời yêu thương là hai cách thức quan trọng để biểu lộ tình yêu thương chân thành của chúng ta.
Và như TS Lê Nguyên Phương có nói rằng:
“Không học được yêu thương và gắn bó với Cha mẹ, trẻ gặp khó khăn trong đời sống tình cảm và hôn nhân sau này trong đời. Ngoài việc thu rút trong vỏ Ốc chai sạn của mình với những đau khổ mà mình phải trải qua, trẻ trong các gia đình bỏ mặc không biết xây dựng các mối quan hệ với những người chung quanh. Cũng tương tự như một thủy thủ đơn độc trong chiếc tàu đi vào vùng biển động mà không mang theo bất cứ một tấm hải đồ hay chiếc la bàn nào, trẻ đi vào cuộc đời không có định hướng lẫn bạn đồng hành. Trẻ dễ rơi vào những hành vi thái quá hay bất cập trong quan hệ, khiến bạn bè hay người yêu bị tổn thương vì bị bạo hành hay không thân mật được“
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn thực hành lòng yêu thương với con:
– Hãy cảm ơn con về việc con làm tốt trong ngày; thường xuyên khen ngợi con ngay cả khi con không làm gì
– Nói lời yêu thương với con và tỏ cho con biết bạn muốn điều tốt cho con
– Ôm ấp, hôn, thể hiện tình cảm với con nhiều hơn;
– Cười, trò chuyện và cùng chơi với con nhiều hơn, mỗi ngày.
– Không chấp nhận những hành vi xấu của trẻ nhưng chấp nhận cảm xúc, giá trị và con người của trẻ.
Nếu bạn cảm thấy rất khó để yêu thương con thì nên viết thư hòa giải với con trước. Bạn có thể xem hướng dẫn chi tiết tại bài viết này: Nguyên tắc viết thư hòa giải để chữa lành mối quan hệ với con
*Gợi ý cho bạn những câu hỏi có thể hỏi con mỗi ngày: Để có thể hỏi con mà không sợ cạn ý tưởng, bạn có thể sử dụng phương pháp hỏi theo 5W1H (What, Who, Where, When, Why, How).
Ví dụ bạn có thể hỏi con: Hôm nay con ăn gì ở trường? Hôm nay con chơi gì vào giờ ra chơi?; Hôm nay ở lớp con chơi với ai? Con thích chơi với bạn nào nhất? Ai là người khiến con sợ nhất ở lớp?; Con đã chơi những đâu?; Con ăn món bánh mẹ mua khi nào?; Tại sao hôm nay con vui thế/buồn thế? Tại sao chân con lại bị đau?; Con đã làm gì khi cô gọi con lên bảng? Con làm gì khi bạn giận con?,….
Khi sử dụng với 5W1H, bạn có thể dễ dàng hỏi con mà không sợ không biết hỏi gì.
3. Muốn trẻ thay đổi, hãy tập trung vào những điểm tích cực ở con
Có một sự thật là “Điều gì tập trung, điều đó mở rộng”. Nếu tập trung vào điểm tích cực của con thì điểm tích cực càng nhiều. Một phần là con cảm thấy tốt hơn và làm tốt hơn, phần là vì khi bạn chú ý đến điểm tích cực, bạn sẽ chỉ thấy điểm tích cực ở con theo một qui luật tâm trí gọi là SỰ CHÚ Ý THIÊN LỆCH (Theo Dr. C. L. Claridge trong tác phẩm Nuôi dạy một đứa trẻ với trái tim của một vị Phật)
Qui luật Sự chú ý thiên lệch cho rằng, phần lớn chúng ta chỉ nhìn thấy hoặc chú ý đến những hành vi không tốt/không thích hợp ở người khác, dù đây chỉ là một phần nhỏ trong tổng số hành vi của mỗi người. Lý do là bởi tâm trí chúng ta sử dụng sự chú ý thiên lệch khi nó cho phép chúng ta nhìn thấy những thứ mà trước đây chúng ta chưa từng thấy.
Ví dụ: Khi bạn mua một chiếc xe hơi mới với màu sắc mà bạn cho rằng rất đẹp và khác biệt thì sau đó bạn sẽ nhanh chóng chú ý đến tất cả những chiếc xe cùng màu như thế đang đi trên đường. Trong khi trước khi bạn mua xe chiếc xe này, bạn không hề quan tâm đến những chiếc xe có màu như thế.
Đối với con cái và chồng/vợ của bạn cũng vậy. Khi bạn phát hiện thấy một hành vi không thích hợp và bạn in sâu nó vào tâm trí bạn (có lẽ vì bạn rất ghét hành vi này) thì bạn sẽ chỉ thấy ở con cái, chồng/vợ bạn những hành vi không thích hợp, mà không còn thấy những hành vi thích hợp nữa.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn tập trung vào điểm tích cực của con:
Bạn có thể thực hành bài tập này để thay đổi cách nhìn của bạn về người khác (chồng, con cái bạn)
– Liệt kê những điểm tốt của con cái, chồng/vợ của bạn và hãy đọc lên với cảm xúc yêu thương. Mỗi ngày, bạn hãy chọn tập trung (chánh niệm) vào những hành vi tốt, thích hợp của con và chồng/vợ.
Hành động chánh niệm này sẽ dẫn đến việc làm tăng các hành vi thích hợp của con, chồng/vợ và làm giảm những hành vi không thích hợp.
Hòa thượng Tenzim Chonyi nói rằng chúng ta có trách nhiệm về việc chúng ta nhìn vào đâu, cho dù đó là việc nhìn ra phía sau và hướng vào một hành vi không thích hợp hay nhìn về phía trước và hướng vào một khởi đầu mới. Cả hai cách nhìn đều đúng. Điều quan trọng là chúng ta phải hiểu rằng chúng ta đã đưa ra lựa chọn về việc chúng ta tập trung vào cái gì.
4. Trẻ tuổi teen gặp biến chuyển tâm lý do não bộ và cơ thể thay đổi
Hầu hết Bố mẹ có con tuổi teen đều cảm thấy khó hiểu, khó kết nối với con do con nổi loạn, ương bướng hơn. Nếu Bố mẹ hiểu rằng ở giai đoạn tuổi teen, bản thân con cũng cảm thấy khó hiểu về chính mình và con có những biến chuyển trong tâm lý do não bộ và cơ thể phát triển thì Bố mẹ và các con sẽ hạn chế được nhiều xung đột khi giao tiếp với nhau.
Bố mẹ biết không, khi bước vào tuổi teen kích thước não gia tăng, tốc độ truyền thông tin cũng nhanh hơn; các chất dẫn truyền thần kinh dopamine và oxytocin gia tăng (giúp nối kết mình với người khác); Trung tâm kiểm soát hành vi ra quyết định và lên kế hoạch (não trước trán, não trái, thùy não) phát triển nhưng chưa thực sự hoàn thiện. đến 27-28 tuổi mới hoàn thiện; Trung tâm tiếp nhận khen thưởng dễ bị kích thích; Trung tâm chi phối cảm xúc (đam mê, sợ hãi,…) hệ viền hay còn gọi là trung não, hạch hạnh nhân phát triển nhanh hơn và dễ bị kích hoạt; Trung tâm ký ức và học tập phát triển mạnh.
Những sự thay đổi này khiến khả năng tự nhìn nhận, đánh giá hành vi bản thân của trẻ chưa tốt; trẻ có khuynh hướng hành động theo cảm xúc trước khi kịp suy nghĩ, không nhìn xa để lập kế hoạch; trẻ mong muốn tham gia các hoạt động/hành vi tìm kiếm sự tưởng thưởng tức thời; trẻ gia tăng nối kết với bạn bè, thậm chí tham gia băng đảng, để tìm sự công nhận và thuộc về; trẻ có khuynh hướng nhớ đến sự kiện liên quan đến cảm xúc, đặc biệt là cảm xúc tiêu cực và cảm xúc với người khác giới; trẻ dễ có các hành vi gây gổ, đánh nhau, chống đối xã hội, liều lĩnh, tìm kiếm sự mạo hiểm.
Khi bước vào giai đoạn tuổi teen, trẻ nam và nữ đều thay đổi về mặt thể chất, cụ thể là ngoại hình và sinh lý. Thường thì con gái sẽ có sự thay đổi sớm hơn so với con trai. Và thời gian bắt đầu dậy thì ở con gái là khoảng 10 tuổi và với con trai là khoảng 12 tuổi.
Chính vì những thay đổi lớn ở não bộ và cơ thể của trẻ, khiến trẻ ở giai đoạn này dễ gặp các vấn đề về tâm lý như stress, lo âu, trầm cảm, tự ti, cáu gắt, chán nản, muốn khám phá, thể hiện bản thân,…Điều này khiến trẻ nổi loạn, ương bướng hơn nếu Bố mẹ không thấu hiểu, cấm đoán và la mắng.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn hiểu con hơn và con bước vào tuổi teen dễ dàng hơn:
– Theo dõi sự thay đổi ở con và ghi chép lại
– Ấn định một số hoạt động thường xuyên, định kỳ của gia đình (các thành viên cùng tham gia) như du lịch, đọc sách, mua sắm, thể dục, xem phim, dọn dẹp nhà,…
– Dành thời gian trò chuyện, đi chơi với con nhiều hơn (Hãy hỏi con và lắng nghe, hạn chế giáo huấn. Hãy nghe 80 và nói 20 mà thôi.)
– Cho con tham gia các khóa học để thấu hiểu bản thân, phát triển kỹ năng, xây dựng thói quen tích cực (Bố mẹ có thể tham khảo Khóa học Đồng hành cùng con tự tin của Theparentwriter)
Xem thêm: 10 vấn đề thường gặp ở trẻ tuổi teen
5. Trẻ làm tốt khi được hướng dẫn với những qui tắc rõ ràng
Dr. C. L. Claridge, tác giả của quyển sách Nuôi dạy con bằng trái tim của một vị Phật có nói rằng: “Trẻ có cảm giác mình thuộc về một gia đình khi có những ranh giới hoặc các hướng dẫn được tuân theo nhất quán”
Và quả thật khi tôi nuôi dạy hai đứa con của mình, rõ ràng là những đứa trẻ sẽ hoàn thành việc tốt hơn khi có những ranh giới và các hướng dẫn được tuân theo nhất quán.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn đưa ra những qui tắc rõ ràng:
– Tổ chức một buổi họp gia đình, đưa ra các qui tắc và cho các thành viên đưa ra ý kiến
– Thống nhất các qui tắc được đưa ra (đó là các cách ứng xử, các công việc được phân công cho mỗi thành viên, mức thưởng phạt, mốc thời gian phải hoàn thành,…)
Các qui tắc này nên được thực hiện nhất quán và cần có thời gian để ngồi lại đánh giá, điều chỉnh vào mỗi tuần.
6. Trẻ học theo gương của người lớn
Có một câu nói như thế này, “Con cái không bao giờ giỏi lắng nghe cha mẹ, nhưng chúng không bao giờ thất bại trong việc bắt chước cha mẹ mình”
Quả thật vậy, nếu bạn chịu khó quan sát thì sẽ tìm thấy những sự tương đồng trong hành vi của trẻ với hành vi của bạn. Trẻ học rất mau, đặc biệt là từ Bố mẹ chúng. Vì thế mà tiến sĩ Shefali Tsabary trong tác phẩm Làm Cha mẹ tỉnh thức cũng đã nói, “Ta là tấm gương, là phương pháp nuôi dạy con tốt nhất”
Để giải thích về vấn đề này, các nhà khoa học có đề cập đến một tế bào gọi là tế bào thần kinh gương (Mirror Neurons). Tế bào thần kinh gương là những tế bào đảm nhiệm chức năng phản chiếu những gì chúng ta nghe, nhìn, ngửi, cảm giác. Giúp chúng ta học theo, cảm thấy đồng cảm với người khác.
Giáo sư Vittorio Gallese -Giáo sư thần kinh học người Ý, tại Đại học Parma, một trong những người đầu tiên tìm ra neuron gương, cho rằng khi ta tiếp xúc với một ai đó, chúng ta làm nhiều hơn là chỉ quan sát hành vi của họ. Ông tin rằng chúng ta tạo ra được một hình mẫu giả định của cảm xúc, cảm giác và hành động của người ta trong chính não bộ của mình, cứ như thể chính chúng ta đang trải nghiệm nó vậy.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn xác định những hành vi không thích hợp ở con đến từ tấm gương của bạn:
– Quan sát và liệt kê những hành vi không thích hợp ở con.
– Xem xét những hành vi nào đến từ việc học theo hành vi của Bố mẹ. Sau đó hãy đưa ra thống nhất với con để cả hai thay đổi hành vi không thích hợp đó.
Ví dụ: Bạn thấy con có hành vi đánh em (trong khi bạn cũng đánh con theo cách tương tự), hãy thống nhất với con là bạn sẽ không đánh con nữa và con cũng không được đánh em nữa. Ai vi phạm sẽ phải chịu phạt. Bạn và con tự đưa ra hình phạt cho mình và thống nhất thời gian bắt đầu thực hiện.
Điều này sẽ phần nào giúp bạn và con thay đổi hành vi của mình. Bên cạnh đó, bản thân bạn cũng cần học cách làm chủ cảm xúc, điều tra cảm xúc của bản thân và rèn luyện thêm, bởi cảm xúc tức giận của bạn có thể đến từ nhiều nguyên nhân và cần thời gian để rèn luyện.
7. Hành vi không thích hợp của con không xuất phát từ ác ý
Hành vi không thích hợp của con xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Đó có thể là do tính tình của con; do những vấn đề về tâm lý lứa tuổi; do những kỳ vọng, tấm gương, mối quan hệ của Bố mẹ,…Hiếm khi nó xuất phát từ ác ý của con.
Những hành vi không thích hợp của con còn là một điều bình thường để một con người lớn lên và trưởng thành. Trong đó, tuổi thiếu niên là tuổi đi tìm sự quân bình và cũng như mọi người, con có thể phạm sai lầm.
Tiến sĩ Shefali Tsabary trong tác phẩm Nuôi dạy con trong tỉnh thức có nói “Mọi sai lầm đều xuất phát từ một ý định tốt đẹp”
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn xác định nguyên nhân của những hành vi không thích hợp ở con:
– Liệt kê những hành vi không thích hợp ở con và đề xuất những nguyên nhân cho mỗi hành vi trên.
– Sau đó đưa ra phương án giải quyết đề xuất và thống nhất với con
– Quan sát, đánh giá và điều chỉnh.
Phần 2: Qui tắc cần nhớ về chính mình
8. Hành vi của bạn bị chi phối bởi những gì bạn suy nghĩ
Theo liệu pháp Nhận thức hành vi thì chính những gì chúng ta suy nghĩ ảnh hưởng đến cảm xúc và chi phối hành động của mỗi người. Vì thế chúng ta cần điều tra những suy nghĩ của mình để hiểu được nguyên nhân ẩn sâu đằng sau đó là gì.
Bên cạnh đó, Byron Katie trong tác phẩm Yêu thương thực tại, bỏ lại nỗi đau của mình có nói như thế này, “vấn đề không nằm ở suy nghĩ của ta, mà ở cách chúng ta bám chấp vào suy nghĩ của mình. Đó mới chính là điều gây ra đau khổ. Bám chấp vào một suy nghĩ là mặc định rằng nó đúng, mà không hề kiểm tra lại. Một niềm tin thường là một suy nghĩ gắn với ta trong nhiều năm liền”
Bà ấy cũng cho rằng, “có 3 loại công việc trong vũ trụ: của tôi, của bạn và của Chúa. Phần lớn sự căng thẳng của chúng ta bắt nguồn từ việc tâm trí ta muốn vượt khỏi chuyện của mình và can thiệp vào chuyện của bạn, chuyện của Chúa. Khi đó bản thân bạn bị chia cắt. Khi bạn nghĩ ai đó hoặc một việc nào đó ngoài bạn cần phải thay đổi, bạn đã bước ra khỏi chuyện của mình. Tất nhiên bạn sẽ thấy cô đơn, căng thẳng. Suy nghĩ “Tôi biết điều gì là tốt nhất cho người khác” cho thấy tôi đã làm chuyên không phải của mình. Kể cả khi nhân danh tình yêu , nó vẫn chỉ là sự ngạo mạn. Hậu quả của việc này là trạng thái căng thẳng, lo âu, sợ hãi”
Vì thế, nếu bạn thấu hiểu và chú tâm vào chuyện của mình, sự hiểu biết đó sẽ giải phóng bạn. Nếu bạn cảm thấy áp lực hay khó chịu. Hãy dừng lại và hỏi mình đang can thiệp vào chuyện của ai. Câu hỏi này giúp bạn trở về với chính mình. Thực hành điều này một thời gian, bạn sẽ nhận ra cuộc sống của bạn chẳng có vấn đề gì cả, cuộc đời vẫn diễn ra vô cùng hoàn hảo theo cách của chính nó.”
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn thay đổi hành vi của mình:
– Thiết lập lại suy nghĩ của bạn về con cái mình để thay đổi những cảm xúc và hành vi của bản thân với con.
Với trường hợp này bạn có thể viết thư hòa giải cùng con. Bạn có thể xem hướng dẫn chi tiết tại bài viết này: Nguyên tắc viết thư hòa giải để chữa lành mối quan hệ với con
9. Bạn cũng có những tổn thương
Ai sinh ra cũng có những tổn thương. Không ít thì nhiều, bạn đã từng trải qua những mất mát, đau buồn, thậm chí là sang chấn tâm lý. Sang chấn tâm lý được hiểu là tổn thương tâm lý sau trải qua một sự kiện cực kỳ đáng sợ hoặc đau khổ, làm mất đi cảm giác an toàn của bạn, khiến bạn cảm thấy bất lực trong một thế giới nguy hiểm. Sang chấn có thể xuất phát từ nhiều loại sự kiện khác nhau, từ những người trải qua chiến tranh, tai nạn, những người là nạn nhân của lạm dụng, bạo lực (tinh thần hay thể chất) hay cả những người đã chứng kiến một sự kiện khủng khiếp. Sang chấn tâm lý cũng có thể là kết quả của một hoặc được tích lũy qua nhiều tuần, nhiều năm, thậm chí là nhiều thập kỷ từ các sự kiện đau buồn lặp đi lặp lại
Các việc dẫn đến sang chấn tâm lý cho bạn có thể là:
– Người thân mất mát do bệnh tật, tai nạn giao thông,…
– Bị lạm dụng tình dục, thể chất, tinh thần
– Bị Cha mẹ bỏ bê thể chất, tinh thần
– Cha mẹ xung đột, bạo lực gia đình
– Cha mẹ ly hôn
– Cha mẹ nghiện ngập, tù đày
– Bị kỳ thị, phân biệt do bị nhiễm covid hoặc nghi nhiễm
– Bị bạn bè bắt nạt tinh thần lẫn thể chất
Sang chấn tâm lý còn ảnh hưởng đến não bộ của bạn:
– Hạch hạnh nhân: do căng thẳng nên hạch hạnh nhân luôn ở trong tình trạng báo động. Khiến bạn luôn nhạy cảm quá độ với các tình huống mà bạn cho là nguy hiểm.
– Vỏ não trước trán: Giảm chất xám trong vỏ não trước trán (PFC) và tăng thể tích hạch hạnh nhân dẫn đến tăng động và giảm khả năng kiểm soát tập trung. Ngoài ra, khả năng ra quyết định, phán đoán, kiềm chế bản năng, giải quyết vấn đề trở nên kém đi do hệ viền (vốn chứa đồi hải mã và hạch hạnh nhân) thường xuyên chiếm lĩnh ngăn cản sự hoạt động của lý trí.
– Vùng hải mã chịu trách nhiệm về ký ức sẽ bị giới hạn hay lệch lạc, dẫn đến lo lắng, trầm cảm và suy giảm khả năng học tập và trí nhớ.
Khi lớn lên bạn sẽ gặp vấn đề về trí thông minh cảm xúc, vì thế mà bạn dễ thất bại trong các mối quan hệ, trong công việc, gia đình và cuộc sống
Các nguy cơ xảy ra khi bạn lên khi bị sang chấn tâm lý có thể kể đến như:
– Trầm cảm
– Sử dụng chất gây nghiện
– Có hành vi bạo lực với người yêu, chồng, con cái
– Nhiều bạn tình
– Gặp các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs)
– Gặp phải các bệnh lý như: Bệnh tim thiếu máu cục bộ (IHD); bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD); bệnh gan…
– Mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành viên
– Có ý định tự sát + Bắt đầu hút thuốc sớm
– Sống buông thả, hưởng thụ, không mục tiêu
– Luôn gặp thất bại trong cuộc sống
Một vài lời khuyên nếu bạn gặp phải những tổn thương tâm lý trong thời thơ ấu là:
– Xây dựng Năng lực: Xây dựng sự hiểu biết và rèn luyện kỹ năng cho bản thân.
– Xây dựng Sự tự tin: Phát triển niềm tin thực sự vào giá trị và khả năng của chính mình.
– Kết nối với mọi người: Xây dựng sự kết nối lại với chính mình, Bố mẹ, người nuôi dưỡng, chồng con và mọi người để xây dựng thêm hệ thống hỗ trợ bản thân.
– Học tập xây dựng nhận thức đúng đắn: Nhận thức rõ ràng đúng sai và các giá trị đạo đức.
– Đóng góp: Cho bản thân cơ hội đóng góp vào hạnh phúc của người khác. Học được rằng việc phục vụ mang lại cảm giác tốt và sau đó cảm thấy tự tin hơn để nhờ đến sự giúp đỡ của người khác.
– Học cách kiểm soát và đối phó: Học cách kiểm soát những cảm xúc tiêu cực, nhu cầu, mong muốn không phù hợp và đối phó với những căng thẳng, áp lực, khó khăn có thể đến để bản thân không quay lại lối mòn cũ.
– Xây dựng thói quen lành mạnh: Hình thành thói quen thiền và chánh niệm; đọc sách; tập thể dục và ngủ tốt,…
10. Bạn không hoàn hảo, ai cũng có sự tức giận
Nếu bạn áp lực vì cảm thấy mình không đủ tốt thì hãy gạt suy nghĩ ấy qua một bên bởi sinh ra không ai là hoàn hảo cả. Và bạn lại càng không. Nếu bạn có nhiều cảm xúc tiêu cực, đặc biệt là hay tức giận thì hãy hiểu rằng, chúng ta đều có sự tức giận. Và sự tức giận xuất hiện vì nhiều lý do như
– Khi bị xúc phạm: Lời sỉ nhục, nhạo báng làm tổn thương lòng tự trọng của chúng ta. Khi các khuyết điểm bị phơi bày. Khi người ta thách thức các giá trị của chúng ta, khi người khác phô trương những nguyên tắc chúng ta đề cao.
– Khi chúng ta thất vọng: thất vọng vì thiếu thời gian, thất vọng vì chúng ta cảm thấy mình thật tệ, thất vọng vì ý thức rằng mình đang rớt lại đằng sau khi chúng ta phải cố gắng chống lại những đòi hỏi có vẻ bất tận ở nơi làm việc và trách nhiệm gia đình; hoặc khi chúng ta phải chịu sức nặng mong đợi từ người khác dành cho mình, và sự thất vọng đó có thể chỉ rõ mối quan hệ rối loạn: Một đồng nghiệp được quý trọng công khai hủy hoại quyền lực của chúng ta.
– Khi chúng ta chán nản: Khi chúng ta bị từ chối điều chúng ta cần, bị cản trở điều chúng ta muốn, bị ngăn cản đạt được mục tiêu. Khi bị áp lực, chúng ta nhân cách hóa sự chán nản và chúng ta tức giận.
– Khi trật tự đã định và nơi an toàn của chúng ta gặp nguy hiểm
– Khi chúng ta quá mong đợi ở người khác.
– Khi chúng ta bị quên lãng, phớt lờ: Aquinas cho biết về sự kết nối giữa phớt lờ và tức giận như sau: Phớt lờ (Oblivio) là dấu hiệu rõ ràng của việc coi thường; chúng ta cố gắng nhớ những điều quan trọng với mình.
– Khi chúng ta bị buộc tội chịu trách nhiệm hoặc chúng ta buộc trách nhiệm cho người khác
Sự thật là “Tức giận” mất quyền nắm giữ khi chúng ta biết rằng người mà chúng ta đỗ lỗi thực sự không phải là thủ phạm
Ví dụ: Khi về nhà, bạn thấy nhà cửa bừa bộn, các con bạn đang ở trong phòng, nhưng bạn dám chắc rằng sự việc này là do tụi nhỏ gây ra. Bạn tức giận và mở cửa phòng la mắng, quở trách các con, nhưng khi thấy các con đang dọn dẹp phòng và nói với bạn rằng khi về nhà, con mèo đã quậy tung cả lên. Chắc chắn bạn sẽ không còn tức giận đúng không.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn làm chủ cơn tức giận với con:
1. Chấp nhận con
– Xác định những đặc điểm, ưu khuyết điểm của con
– Chấp nhận rằng, có những hành vi không thích hợp ở con bị ảnh hưởng bởi tính khí của con chứ không phải ác ý
– Chấp nhận con như chính con là
2. Bỏ bớt kỳ vọng
– Xác định những kỳ vọng của bạn ở con (ví dụ như tự giác học bài, nhanh nhẹn, ngăn nắp, thương em,…)
– Xác định khả năng đáp ứng của con với những kỳ vọng của bạn (dựa theo tính khí, khả năng, tuổi của con, môi trường sống, sự giáo dục)
– Loại bỏ những kỳ vọng mà bạn cảm thấy nó đang khiến con khó khăn và bạn tức giận
– Chọn một số kỳ vọng bạn thấy phù hợp để theo đuổi và lên kế hoạch giúp con hoàn thành nó (con cần bạn hướng dẫn, có lộ trình để hoàn thành kỳ vọng của bạn)
* Lưu ý: cần xem xét những kỳ vọng của bạn có xuất phát từ mô thức xã hội hay không, nếu có cũng nên cân nhắc loại bỏ nếu kỳ vọng đó không phù hợp với con và bạn
3. Bỏ bớt nhu cầu kiểm soát
– Xác định những nhu cầu kiểm soát mà bạn đang có (ví dụ bạn đang cố kiểm soát việc con đi chơi với ai, việc con sử dụng điện thoại, việc con sử dụng tiền,…)
– Xác định những sự kiểm soát nào đang gây áp lực cho con và căng thẳng cho bạn.
– Cân nhắc loại bỏ những sự kiểm soát cần thiết (có thể liệt kê những điều được và mất khi loại bỏ sự kiểm soát này)
– Trưng cầu ý kiến và thống nhất với con về những việc mà mẹ sẽ kiểm soát, những việc nào con tự kiểm soát
– Đưa ra giới hạn cho những việc mẹ để con tự kiểm soát và hình phạt (nếu có) khi con để sự việc vượt quá tầm kiểm soát và gây hậu quả.
4. Thay đổi cách giao tiếp với con
Trong giao tiếp tiến sĩ Gottman đã chia thành 3 kiểu đối thoại: Đối thoại tạo kẻ thù, đối thoại tạo khoảng cách và đối thoại tạo sự gần gũi. Thường thì Bố mẹ chúng ta được trao truyền cách giao tiếp tạo khoảng cách và kẻ thù. Vì thế bạn cần thay đổi cách giao tiếp với con.
Trong tác phẩm Huấn luyện cảm xúc tác giả Christina Sungaie Choi & Peck Cho có đưa ra ví dụ như sau
Ví dụ về kiểu đối thoại tạo kẻ thù _con trai: Mẹ ơi, mẹ cho con tiền tiêu vặt đi. Mẹ: mẹ là cái máy in tiền chắc? Học hành thì chẳng ra đâu vào đâu mà suốt ngày nghĩ đến chuyện tiêu tiền! Nếu nhìn vào cơ thể lúc này ta sẽ thấy lượng stress hormone đang tăng lên đột biến. Như vậy, cách đối thoại này sẽ làm tâm trạng người nghe đi xuống, nảy sinh lòng thù địch, biến hai bên thành “kẻ thù” và hủy hoại mối quan hệ.
Ví dụ về kiểu đối thoại tạo khoảng cách. Với kiểu đối thoại này, bạn sẽ phớt lờ câu chuyện của đối phương, chuyển sang một chủ đề khác hoặc nói vu vơ, không ăn nhập. Vd: con gái: Bố ơi, hè năm nay nhà mình đi đảo Jeju chơi được không ạ? Bố: (Nhìn về phía vợ) Mình ơi, Anh đói quá, bao giờ thì có cơm ăn vậy? Con gái: …(Mình vừa nói chuyện với không khí sao). Lúc này con gái sẽ cảm thấy xấu hổ vì bị phớt lờ.
Ví dụ về kiểu đối thoại tạo sự gần gũi. Với kiểu đối thoại này, bạn lắng nghe, chấp nhận và đồng cảm với câu chuyện của đối phương. Đối thoại tạo sự gần gũi chính là biết lắng nghe, thể hiện sự quan tâm.
5. Học cách quản lý thời gian
Bới hầu hết sự tức giận của Bố mẹ đến từ việc Bố mẹ bị áp lực thời gian với công việc nên học cách quản lý thời gian là quan trọng.
6. Phục hồi giá trị và sự tự tin của bản thân
Sự thất vọng và chính bản thân mình là một trong những tiêu cực khiến bạn tức giận với con. Hãy học cách chữa lành những tổn thương, phục hồi giá trị và sự tự tin của bản thân
Như Schwenk nói: Điều quan trọng là cha mẹ phải quan tâm đến bản thân và quản lý cảm xúc của chính mình để cung cấp điều đó cho trẻ. Cha mẹ, người giám hộ và người chăm sóc có thể dạy trẻ cách xử lý cảm xúc. Vì vậy, khi người lớn không thể thể hiện bản thân và cuối cùng chỉ im lặng, trẻ em đang học cách đối phó với cảm xúc của mình theo cách tương tự. Mặt khác, khi cha mẹ vẽ, viết nhật ký hoặc tập thể dục để xử lý cảm xúc của họ, trẻ sẽ cảm nhận được điều đó ”
11. Hành vi của bạn bị chi phối bởi tính khí
Có bao giờ bạn thắc mắc và tự hỏi “Tại sao có một số trẻ rất ngăn nắp, gọn gàng, trong khi một số khác lại để ngổn ngang bừa bãi. Tại sao một số người luôn hướng thượng và lạc quan, chén “nửa đầy” trong khi những người khác thì chén “nửa vời”, cuộc sống luôn bao phủ bởi một đám mây đen. Tại sao một số lại phải đắn đo mỗi khi muốn nói điều gì, người thì chưa nghĩ đã nói. Người thì tính nóng như lửa, người thì bình chân như vại không? Câu trả lời chính là tính tình của mỗi người. Tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta.
Theo truyền thống công giáo, tính tình được định nghĩa như là mẫu mực các khuynh hướng và phản ứng phát xuất từ cách cấu tạo thể chất của một cá nhân. Tính tình đó tạo hình cho các tư tưởng, ý nghĩ, ấn tượng và cách thức chúng ta thường hướng chiều để phản ứng theo một đường lối nào đó đã được khắc sâu trong chúng ta. Đây không phải do học hành, tập luyện vì tiếp cận với môi trường. Cũng không phải là sản phẩm của tuổi thơ bị bi kịch chấn thương khủng hoảng hoặc ký ức bị dồn nén. Nói tóm lại, tính tình là “bẩm sinh”.
Tính tính không phải tính cách. Cá tính là toàn thể mẫu mực hành động, tư tưởng và cảm xúc của một cá nhân. Cá tính của chúng ta có thể bắt đầu với một tính tình nên tảng, và dĩ nhiên là sẽ bị ảnh hưởng rõ ràng đáng kể của môi trường, giáo dục và tự do lựa chọn. Tính tình có thể coi như là chất liệu thô sơ một nghệ sĩ dùng để sáng tạo tác phẩm: như đá dùng để chạm trổ co chỗ dễ chỗ khó, có màu sắc và đường vân nhất định, cứng hoặc mềm. Vì vậy, cá tính của mỗi con người sẽ bị ảnh hưởng do giáo dục, kinh nghiệm, tự do lựa chọn…Chất liệu sơ khởi vẫn là tính tình và sáng tạo cuối cùng vẫn đòi hỏi nền giáo dục, tài năng và cảm hứng của người nghệ sĩ. Tính tình có thể thay đổi? Như đã nói, tính tình là tổng hợp của các khuynh hướng tự nhiên của chúng ta. Vì thế, không hoàn toàn hủy bỏ được. Nhưng theo thời gian, chúng ta có thể học biết để hành động trái ngược với tính tình của chúng ta, làm đối nghịch với cái gì là “tự nhiên”
Ví dụ như bản thân tôi có khuynh hướng tự nhiên thích một mình và hướng về nơi yên tĩnh, điều này không có nghĩa là tôi không thể trở nên người nói trước công chúng, nhưng yên tĩnh và một mình là sở thích của chúng ta, bản năng tự nhiên của chúng ta. Như vậy, tính tình của chúng ta không hoàn toàn ấn định cá tính của chúng ta cũng như không giam hãm chúng ta trong một kiểu mẫu phản ứng. Nhưng tính tình cho chúng ta biết rằng thông thường chúng ta có khuynh hướng phản ứng như vậy và như vậy có nghĩa là chúng ta khó làm một số hành động, đáp ứng, nhân đức cũng như một số tật xấu khác hơn tính tự nhiên của mình. Tính tình của chúng ta cho chúng ta biết những khuynh hướng bẩm sinh tự nhiên của chúng ta, nhưng không áp đặt số phận của chúng ta. Khi chúng ta ý thức được những khuynh hướng tự nhiên, chúng ta sẽ có khả năng chọn những quyết định nào tốt nhất trong tình huống hiện tại hơn là cứ để cho tự động đến đâu thì đến.
Hiện nay chúng ta được biết đến Bảng xếp loại tính tình gồm 16 mẫu tính tình theo Carl Jung đó là Myers Briggs Type Indicator, viết tắt là MBTI. Tuy nhiên, David Keirsey trong sách Keirsey Temperament Sorter đã xác nhận rằng: 16 loại đó cũng quy về 4 loại tính tình nền tảng đó là: nóng giận, u uẩn, lãnh đạm và vượng máu. 4 tên gọi trên được Hippocrates (khoảng năm 460-377 trước công nguyên), ông tổ của y học tây phương, có lẽ là người đầu tiên thiết lập hệ thống lý thuyết về cá tính. Ông chủ trương rằng thể xác con người có chứa đựng 4 loại chất lỏng/thể dịch, và mỗi cá nhân có thể xếp loại tùy theo một trong 4 loại tính tình: – Nóng giận (Choleric): Mật vàng xuất phát từ gan – Vượng máu (Sanguine): Máu đỏ xuất phát từ tim – U uẩn (Melancholic): Mật đen phát xuất từ thận – Lãnh đạm (Phlegmatic): Đàm (đờm) xuất phát từ phổi
Người nóng giận: Phấn khởi, nghị lực, trí óc và một ý chí mạnh. Người nóng giận phản ứng thật mau và mạnh; cương quyết là đặc điểm của họ. Thêm vào đó, họ hướng ngoại và tự tin, cảm thấy thoải mái chỉ huy người và điều khiển việc. Đối lập không bao giờ tạo nên đà cản mũi, nhưng đúng ra lại là một kích thích cho hành động thêm. Năng động và trực tiếp, người nóng giận có trí khôn minh mẫn và lối suy luận độc lập. Họ luôn cho bạn biết họ đang suy nghĩ gì.
- Đặc điểm: Niềm nở, dễ thương. Cãi bướng. Thích thách đố và nguy cơ
- Điểm mạnh: Nhanh nhẹn. Quyết đoán. Tự tin. Năng động. Thông minh. Thực tế
- Điểm yếu: Cứng đầu. Hay chê trách, đổ lỗi cho người khác. Thiếu quan tâm đến cảm xúc của người khác. Thiếu suy nghĩ do vội vã. Khó thể hiện tâm tư, cảm xúc.
- Cần: Khiêm tốn. Học cách lắng nghe. Học cách kiên nhẫn. Học cách làm chủ cảm xúc
- Cách tạo hưng phấn: Đặt ra, xác định mục đích, lý tưởng
Người u uẩn: trân quý lý tưởng – cho dù là chân lý, vẻ đẹp, hoặc công bình, và tất cả những gì cao thượng. Họ có thể là người có đầu óc, đạo đức, và cảm thông, thích tĩnh mịch và suy tư. Họ có trật tự nề nếp, chuyên chăm, và để ý tới từng chi tiết. Họ trân quý mầu nhiệm và cuộc sống sâu đậm. Nhưng cũng chính lý tưởng của người u uẩn có thể làm cho họ phê bình chỉ trích người khác vì không „theo kịp.‟ Lý tưởng dễ dẫn đến năng khiếu lãnh đạo, hoặc đôi khi tạo nên người u uẩn không thực tế hoặc không du di, và không có tinh thần đồng đội. Người u uẩn có thái độ suy tư, cộng thêm với mục đích tiến tới hoàn thiện, sẽ làm cho họ chỉ để ý đến những khó khăn của một mạo hiểm mới, lo lắng về những tiêu cực có thể xảy ra, và điểm chỉ các lỗi lầm và bất công. Người u uẩn ước mong được hoàn thiện, và khi không được như ý, họ có thể bắt đầu thiếu tự tin và trở nên nản lòng. Họ chỉ thấy vấn đề trong khi các tính tình khác (như người nóng giận) lại thấy thách đố và cơ may. Tuy nhiên thật là mâu thuẫn ở chỗ, mặc dầu những chi tiết nhỏ nhoi có thể làm họ nghiêng ngửa, người u uẩn lại có thể đối phó với những khủng hoảng lớn một cách duyên dáng và thanh thản.
- Đặc điểm: Ít nói, suy nghĩ nhiều. Suy tư. Hay nhìn thấy điều xấu, bất toàn nơi mình và người khác. Hay chỉ trích. Để ý đến từng chi tiết. Cầu toàn.
- Điểm mạnh: Có lý tưởng. Công bình. Trật tự. Nề nếp. Chăm chỉ.
- Điểm yếu: Hay lo lắng. Trì hoãn. Thiếu tự tin. Hay nản. Hay đau yếu. Ý chí kém. Tự thương hại mình.
- Cần: Rèn luyện sức khỏe. Suy nghĩ lạc quan. Cầu nguyện hướng về đời sống tâm linh
- Cách tạo hưng phấn: Đặt ra, xác định mục đích, lý tưởng. Cần có khởi đầu
Người vượng máu: Người vượng máu có khuynh hướng tự nhiên với óc sáng tạo, vui nhộn và tinh thần cao dĩ nhiên thích nhìn phía sáng sủa, vui vẻ với mọi người và tìm những phiêu lưu mạo hiểm, đôi khi đưa đến hậu quả là bị chụp mũ hời hợt giả tạo. Nhưng thế giới này được tươi sáng hơn, vui vẻ hơn cũng là nhờ họ gợi hứng, phấn khởi và đồng hành. Một sức mạnh của người vượng máu là họ có khả năng „sống trong giây phút hiện tại‟; bởi lẽ họ không dừng lại ở quá khứ, cũng không mất giờ lo lắng về tương lai, nên họ có thái độ thật lạc quan vui vẻ đối với cuộc sống. Người vượng máu thường phiêu lưu mạo hiểm, khai thác và sáng tạo – và là nguồn hứng khởi cho người khác. Mặc dầu mau và dễ phản ứng cũng như cảm xúc, người vượng máu không giữ lại phản ứng lâu dài. Họ tò mò thật dễ dàng và họ chú ý cũng thật dễ dãi; cộng thêm với hướng ngoại tự nhiên, người vượng máu là điển hình của thân thiết, chịu chơi và thông cảm, luôn luôn đi tìm thêm những mạo hiểm mới và bạn bè mới. Họ rất nhạy cảm với ngũ quan và từ đó có con mắt tinh đời dễ để ý đến chi tiết và chú ý vẻ bên ngoài. (Điều này cũng có thể trở nên nguồn gây rắc rối, nếu như họ bị quá lệ thuộc vào các thú vui cảm giác và những hấp dẫn bên ngoài.)
- Đặc điểm: Vui vẻ. Hay nói. Niềm nở, dễ thương. Thích gây sự chú ý. Thích có nhiều bạn bè. Thích tìm tòi. Thích vui chơi bên ngoài.
- Điểm mạnh: Sáng tạo. Vui vẻ. Học mau. Ít giận hờn.
- Điểm yếu: Do thích tìm tòi nên khó tập trung sâu xa trong một lĩnh vực cụ thể. Thiếu kiên nhẫn. Dễ sa ngã.
- Cần: Hình thành thói quen và kỷ luật
- Cách tạo hưng phấn: Đặt ra, xác định mục tiêu hấp dẫn để theo đuổi
Người lãnh đạm: Người lãnh đạm là người dè dặt, thận trọng, tinh tế, đáng kính và đáng tin. Họ không dễ bị xỉ nhục hoặc chọc giận, và cũng không quá đáng hoặc quá nhiều trong ngôn từ. Họ trung thành và dấn thân, bao dung và nâng đỡ. Họ thủ đắc một ý chí sắt đá mà ít ai để ý, bởi lẽ họ là những con người dễ chịu. Họ có tài khiếu giảm bớt các tình trạng căng thẳng. Người lãnh đạm là những nhà ngoại giao và các chiến lược gia tuyệt vời. Họ cũng là những lính cứu hoả, sĩ quan cảnh sát, sĩ quan quân đội tuyệt hảo; họ phát triển trong các nghề nghiệp đòi hỏi yếu tố căn bản là sự bình thản trong khủng hoảng.
- Đặc điểm: Ít nói, suy nghĩ nhiều. Ít tranh đua. Thích đứng sau ủng hộ người khác. Thích làm việc trong một đội ngũ. Thích làm việc nào đó mà người khác muốn để đẹp lòng họ.
- Điểm mạnh: Thận trọng. Tinh tế. Đáng kính, đáng tin. Trật tự. Đúng giờ. Có trách nhiệm. Dễ chịu. Dễ hợp tác. Dễ làm theo qui định. Không thích mâu thuẫn.
- Điểm yếu: Không cương quyết. Không biết mình muốn gì. Né tránh công việc đòi hỏi công sức. Dễ lười biếng. Dễ bị cám dỗ để theo đuổi sự dễ dàng, thoải mái.
- Cần: Khám phá bản thân, tỉnh thức để tìm ra đam mê
- Cách tạo hưng phấn: Làm việc trong môi trường có cơ chế tổ chức
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn định hướng hoàn thiện bản thân:
– Liệt kê những đặc điểm, điểm mạnh, điểm yếu của bản thân; khuynh hướng phản ứng; những điều bạn khó thực hiện hơn người khác; những điều bạn cảm thấy mình khác biệt. Sau đó hãy xem xem bạn thuộc nhóm tính khí nào.
– Tiếp đến là hãy liệt kê những điều bạn sẽ làm để cải thiện điểm yếu, phát huy điểm mạnh ở bản thân.
Phần 3: Qui tắc cần nhớ về công việc đang làm (Nuôi dạy con)
12. Tỉnh táo và kiên nhẫn
Có một câu chuyện đáng suy ngẫm với tựa đề “Dắt ốc sên đi dạo” như thế này
Câu chuyện kể rằng: Thượng Đế giao cho tôi một nhiệm vụ, đó là dắt con ốc sên đi dạo. Tôi không thể đi quá nhanh, con ốc sên đang cố gắng nhưng nó chỉ bò từng chút một. Tôi sử dụng đủ mọi cách, chẳng hạn hối thúc, dọa dẫm và trách móc nó, nhưng con ốc sên vẫn chậm chạp nhích từng chút một. Nó chỉ biết dùng ánh mắt hối lỗi nhìn tôi, dường như nó đang nói rằng: “Tôi đã cố gắng lắm rồi!”.
Tôi mặc kệ ánh mắt nó khẩn cầu sự thấu hiểu và bao dung của tôi. Tôi muốn lôi kéo nó, tôi đẩy nó đi nhanh hơn, thậm chí tôi muốn đá nó thật đau. Con ốc sên đã bị thương khi cố gắng bám theo bước chân của tôi. Nó đang đổ mồ hôi đầm đìa, nó thở hổn hển khi cố gắng bò về phía trước. Thật kì lạ, tại sao Thượng Đế giao cho tôi một nhiệm vụ khó khăn như vậy?Thượng Đế không trả lời tôi, ngài im lặng giống như mặc kệ mọi chuyện đang xảy ra với tôi. Tôi muốn buông tay, Thượng Đế không quản, hà cớ gì tôi phải bận tâm?
Con ốc sên vẫn cố gắng bò về phía trước, còn tôi ở phía sau đốc thúc nó và hờn dỗi số phận của chính mình. Bỗng nhiên, tôi ngửi thấy mùi hương nồng nàn của những bông hoa. Hóa ra gần đây có một khu vườn hoa rực rỡ khoe sắc màu. Tôi cảm nhận cơn gió đang vuốt ve khuôn mặt của tôi, thì ra cơn gió đêm dịu dàng đến thế. Tôi còn nghe tiếng chim hót, tiếng côn trùng kêu râm ran trong bụi rậm. Tôi ngước mắt nhìn thấy những ngôi sao lấp lánh trên bầu trời. Tại sao trước đây tôi không hề nhận ra những điều tuyệt vời này nhỉ? Tôi bất chợt nhận ra sai lầm của mình.
Thượng Đế chỉ đơn giản muốn tôi dắt con ốc sên đi dạo, đáng lẽ tôi phải tận hưởng mọi khoảnh khắc đẹp đẽ khi đi dạo cùng con ốc sên. Nhưng thay vào đó, tôi đã phí phạm quá nhiều thời gian và sức lực vào việc trách móc và hối thúc nó phải theo kịp bước chân của tôi.
Nuôi dạy con cũng giống như việc dắt một con ốc sên đi dạo. Ốc sên vốn chỉ có thể di chuyển với tốc độ của nó mà không thể theo kịp bước chân của ta. Hãy đừng ép buộc con phải chạy theo những kết quả mà ta mong muốn, bởi ta mong muốn nhiều lắm, ta vẽ ra viễn cảnh tương lai, ta có những hoài bão chưa thực hiện, ta lo lắng mọi thứ cho con. Hãy đừng bắt con phải hiểu những lý lẽ của người lớn bằng khối óc của trẻ thơ.
Vốn dĩ ta được trao ban cho nhiệm vụ này vì ốc sên sẽ giúp ta đi chậm lại để tận hưởng cuộc sống và nhìn thấy cái đẹp của cuộc sống, để ta cảm nhận hạnh phúc. Và vốn dĩ con cái sẽ giúp ta nhìn thấy được hình ảnh của chính mình, giúp chúng ta sống chậm lại để cùng con học hỏi, cùng con tận hưởng niềm vui của gia đình, cùng con lắng nghe và thấu hiểu. Nhưng chúng ta không nhận ra điều đó, để rồi cả hai đều mệt mỏi và đau khổ, Bố mẹ cảm thấy con là gánh nặng, còn trẻ thì thấy Bố mẹ thật nhẫn tâm.
Đừng biến thời gian ở bên con trở thành cơn ác mộng. Cả hai hãy hiểu về nhau, hiểu rõ ưu, nhược điểm của con, Bố mẹ sẽ thuận theo mà giúp con phát huy. Con cái cũng hãy hiểu cách giao tiếp của Bố mẹ để vâng lời mà không tự suy diễn để rồi chịu tổn thương. Cả hai hãy cùng nhau xây dựng mục tiêu và hướng về nó trong tâm tình yêu thương, nâng đỡ nhau. Cha mẹ và con cái là hai mảnh ghép của nhau. Mảnh ghép sẽ hoàn hảo khi cả hai kết nối được với chính mình và kết nối với nhau.
Bố mẹ hãy kiên nhẫn để cho phép con thể hiện và hoàn thiện bản thân mình.
Bố mẹ hãy tỉnh táo để suy nghĩ thấu đáo mọi việc trước khi làm và nhận ra sự tiến bộ của con mỗi ngày.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn kiên nhẫn:
– Hãy nhớ về khoảng thời gian thơ ấu của bạn, bạn đã có những khoảng thời gian vụng về, xấu tính như thế nào. Nhưng giờ đây bạn không phải như vậy, thậm chí còn là một người rất tử tế. Thời gian giúp con người ta học tập nhiều giá trị đạo đức, chuẩn mực xã hội hơn và con người cũng sẽ thay đổi tốt hơn nếu có được một môi trường tôn trọng, tự do và một người có thể chờ đợi bạn. Vậy thì tại sao bạn lại không thể kiên nhẫn với con.
13. Theo sát và học cách bắt tín hiệu
Cha Don Bosco nói rằng, trẻ em thích tìm chỗ khuất để làm điều không tốt, vì thế cần phải hộ trực các em để nâng đỡ, sửa lỗi cách thích hợp, cũng là để tránh được nhiều vấn đề. Biết quan sát trẻ em, hiểu chúng, đoán ra được hướng đi của chúng là điều cha mẹ phải nắm vững.
Khi bạn tập dần cách quan sát trẻ, bạn sẽ nhận thấy những tín hiệu mà trẻ báo trước những hành vi của mình. Khi đó, bạn sẽ kịp thời hướng dẫn, trợ giúp hoặc ngăn cản trẻ.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn học cách bắt tín hiệu:
– Hãy tập ghi chép. Việc ghi ghép giúp bạn theo dõi những hành vi của trẻ tốt hơn. Bạn sẽ nhận ra một số tín hiệu lặp đi lặp lại trước khi trẻ có hành vi không mong muốn.
14. Hãy hiểu biết tính khí và đặc điểm của con
Trước kia, các nhà sư phạm cho rằng, con cái là tấm bảng trống, cha mẹ có thể vẽ lên đó điều gì tuỳ ý. Nhưng điều đó là sai lầm. Chúng tựa như một nhạc cụ được lên dây từ hồi nhỏ, bấy giờ chúng hoặc cha mẹ chúng sẽ tìm cách chơi bản nhạc được sáng tác với nhạc cụ đó. Ngay lúc sinh ra, trẻ em k chỉ khác nhau về trọng lượng, vóc dáng, màu da mà còn khác nhau về phản ứng với môi trường và thế giới chung quanh. Một số thì thất vọng, đứa thì bất chấp. Điều cha mẹ cần làm là: theo dõi chúng, tìm cách hiểu chúng, yêu mến chúng và cầu nguyện rồi trao phó chúng cho Thiên Chúa. Cách này Đón Bosco gọi là hộ trực
Tính khí của trẻ là những khuynh hướng tự nhiên chi phối suy nghĩ, cảm xúc, hành vi trong cuộc sống của trẻ. Tính khí được chia thành 4 loại:
Tính nóng giận:
- Phấn khởi, nghị lực, trí óc và một ý chí mạnh.
- Người nóng giận phản ứng thật mau và mạnh; cương quyết.
- Tự tin, cảm thấy thoải mái chỉ huy người và điều khiển mọi việc.
- Năng động và trực tiếp, người nóng giận có trí khôn minh mẫn và lối suy luận độc lập. Họ luôn cho bạn biết họ đang suy nghĩ gì.
- Điểm mạnh: Phong phú. Thúc đẩy tự nhiên. Kiên trì
- Điểm yếu: Coi thường các chi tiết; áp đảo người khác; Không kiên trì khi không có thành quả; có thể quá tự tin dẫn đến tự kiêu
- Cách tạo hưng phấn: Ấn định đúng mục đích
Tính u uẩn:
- Trân quý lý tưởng: chân lý, vẻ đẹp, hoặc công bình, và tất cả những gì cao thượng.
- Họ có trật tự nề nếp, chuyên chăm, và để ý tới từng chi tiết.Người u uẩn có thái độ suy tư, thích ở một mình, cầu toàn.
- Chỉ trích người khác vì không theo kịp. Đôi khi không thực tế hoặc không du di, và không có tinh thần đồng đội.
- Điểm mạnh: Lý tưởng cao. Dấn thân tới hoàn thiện. Phân tích thấu đáo
- Điểm yếu: Cần được “khởi đầu”. Chỉ trích và nghi nan về công việc, đường lối và những mẫu mực mới
- Cách tạo hưng phấn: Đưa ra mục tiêu thật đơn giản, nhỏ và đảm bảo họ có khả năng chu toàn và hãy cho họ một sự “khởi đầu
Tính vượng máu:
Người vượng máu có khuynh hướng tự nhiên với óc sáng tạo, vui nhộn, thích nhìn phía sáng sủa, vui vẻ với mọi người và tìm những phiêu lưu mạo hiểm.
- Điểm mạnh: Sáng tạo. Thiện cảm. Gợi hứng cho đồng đội. Dễ nỗi hứng, ít nhất là lúc đầu.
- Điểm yếu: Không để ý các chi tiết, quá tự tin. Dễ chán nản vì quay đi quay lại các chi tiết và trở ngại.
- Cách tạo hưng phấn: Giúp họ ấn định thời biểu và kiên trì đến cùng
Tính lãnh đạm:
- Là người dè dặt, thận trọng, tinh tế, đáng kính và đáng tin. Họ không dễ bị xỉ nhục hoặc chọc giận, và cũng không quá đáng hoặc quá nhiều trong ngôn từ.
- Họ trung thành và dấn thân, bao dung và nâng đỡ. Họ thủ đắc một ý chí sắt đá mà ít ai để ý, bởi lẽ họ là những con người dễ chịu.
- Điểm mạnh: Bình tĩnh. Hợp tác. Cởi mở
- Điểm yếu: Thường bị cám dỗ đi theo con đường ít chống đối. Dễ dàng bị chán nản
- Cách tạo hưng phấn: Giúp họ ấn định các mục đích lớn hơn và lướt thắng mọi trở ngại.
Tính khí không ấn định số phận của mỗi người, đây chỉ là công cụ để mỗi người tự phân tích, quan sát, từ đó rèn luyện và hoàn thiện bản thân mình
Đặc điểm tâm lý một số lứa tuổi
– Trẻ 1-3 tuổi là lứa tuổi hay khóc và “ăn vạ”; có những cơn bốc đồng không kiểm soát được; có khả năng hiểu nguyên nhân và kết quả, khóc vẫn là một cách thức trẻ giao tiếp với người lớn
– Trẻ 3-6 tuổi: coi mình là trung tâm; rất nhạy cảm với việc mắc lỗi; chưa biết đặt mình vào vị trí của người khác
– Trẻ 6-12 tuổi: mới vào lớp 1 nên không thích đi học; lúc phấn khích, lúc chán chường
– Trẻ 10-12 tuổi: thích sự độc lập, không dựa vào Cha mẹ; có sở thích và cá tính riêng; muốn trở thành người lớn; có tính xã hội
– Trẻ tuổi teen 12-19 tuổi: Thích tự do, cần sự riêng tư; muốn thể hiện, được Cha mẹ tin tưởng; muốn được lắng nghe và đồng thuận; nó cảm xúc với người khác phái; cảm xúc thay đổi thất thường; cảm thấy áp lực trong việc học; tập trung vào ngoại hình của bản thân
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn hiểu con hơn:
– Viết ra những đặc điểm ở con mà bạn cho là ưu điểm, khuyết điểm và những đặc điểm khác;
– Đưa ra những mục tiêu giúp con phát huy điểm mạnh, cải thiện điểm yếu của con;
– Đưa ra những mong muốn của bạn phù hợp với khuynh hướng tính khí của con, điều kiện gia đình, môi trường con sinh sống và khả năng của con;
– Cùng con lên kế hoạch hoàn thiện bản thân với những mục tiêu đề ra phù hợp với con ở từng giai đoạn;
– Quan sát và theo dõi hành trình trưởng thành của con và ghi nhận những sự tiến bộ.
Xem thêm: Hiểu về tính khí của con
15. Hãy hướng dẫn, đừng can thiệp tàn nhẫn hay nuông chiều
Nhiều Bố mẹ cho rằng những nết xấu, lầm lỗi của trẻ chỉ là nhất thời và không quan trọng nên đã bỏ qua mà không dạy dỗ con. Đó là một thái độ thiếu khôn ngoan, vì trẻ không thể tự rèn luyện nếu không có sự giúp đỡ và lời khuyên của Cha mẹ.
Tuy nhiên, Bố mẹ can thiệp cách tàn nhẫn và không đúng lúc với sự tức giận, la mắng, lăng mạ là điều không nên, vì trẻ sẽ có khuynh hướng dùng mánh khóe để tự vệ như nói dối, giấu giếm.
Nhiều bố mẹ chấp nhận chiều theo mong muốn của con để tránh phiền hà (bởi hướng dẫn luôn khó hơn nuông chiều con). Khi bạn nuông chiều con là bạn đang khiến trẻ không học được cách phải làm gì cho chính mình. Bên cạnh đó, sự lo lắng, nuông chiều của bố mẹ khiến con mệt mỏi “Được nuông chiều như thể một loài cây quý trong nhà kính, anh lớn lên chậm chạp và uể oải, dần hướng những năng lượng của mình vào bên trong và dần khiến chúng cạn kiệt.” như hình ảnh Oblomovn trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của Goncharov.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn hướng dẫn con:
– Xác định những hành vi không thích hợp ở trẻ mà bạn mong muốn trẻ thay đổi hoặc những điều bạn muốn trẻ học
– Xác định kết quả bạn muốn trẻ đạt được
– Đưa ra những hướng dẫn phù hợp với tính khí, giai đoạn phát triển, môi trường sống của trẻ
– Trưng bày ý kiến và thống nhất với trẻ những mục tiêu, lộ trình thực hiện.
– Khen ngợi trong quá trình trẻ thực thi và khen thưởng khi trẻ làm tốt
16. Bố mẹ phải làm gương
Trong não bộ con người chúng ta có một tế bào gọi là tế bào thần kinh gương, Tế bào thần kinh gương (Mirror Neurons) là những tế bào đảm nhiệm chức năng phản chiếu những gì chúng ta nghe, nhìn, ngửi, cảm giác. Giúp chúng ta học theo, cảm thấy đồng cảm với người khác. với những trẻ mắc chứng tự kỷ thì ngay từ sơ sinh trẻ bị thiếu hoặc có ít tế bao thần kinh gương khiến cho trẻ khó khăn trong việc bắt chước, lặp lại và đồng cảm với những gì con quan sát được. Vì thế, một trong những pp cơ bản của RDI i(pp hướng dẫn mối quan hệ giữa con người) là dành nhiều thời gian và công sức để giúp trẻ khôi phục lại chức năng và vai trò của những tế bào thần kinh gương.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn có thể làm gương cho con:
– Xác định những hành vi trẻ đang có thể học theo bạn (hành vi không tốt)
– Xác định những việc bạn sẽ làm để hạn chế hành vi không tốt đó trước mặt con.
– Thống nhất hình phạt (nếu có) khi mẹ có những hành vi không tốt đó một lần nữa.
* Đó có thể là cách đối thoại của bạn (gây kẻ thù, tạo khoảng cách), cách bạn phản ứng khi tức giận, cách bạn phản ứng khi chán nản,…
17. Khen ngợi trẻ
Khen ngợi, động viên là điều quan trọng để giúp trẻ hứng thú trong hành động của mình. Khen ngợi, động viên là chất xúc tác đối với hệ thần kinh. Điều này sẽ nuôi dưỡng và sản sinh ra động cơ từ sâu thẳm trong tâm hồn trẻ. Tuy nhiên, bạn cần nhớ rằng: chỉ nên khen sự nỗ lực của trẻ. Không khen trẻ thông minh và không khen quá nhiều, khen không chân thật.
Tiến sĩ Paul Donahue Thuộc Hội phát triển trẻ em cho biết “Cho dù là với ý tốt, đặt trẻ em trên tòa cao sớm quá thật ra là cản trở sự phát triển của chúng”
Giáo sư Carol Dweck ở ĐH Stanford đã nhận thấy, khi khen đúng thì làm cho trẻ thích thú và cố gắng học tập hơn, trong khi khen sai thì làm cho trẻ có những hành vi tự làm mình thất bại. Và một số mặt hại khi chúng ta khen con sai cách là
1. Khi chúng ta khen chúng tài giỏi, thông minh chung chung, chúng sẽ cho rằng đó là một đặc tính bất di bất dịch, sinh ra đã có và sẽ theo chúng suốt đời, có nghĩa là thông minh mãi là thông minh. Vì thế, chúng luôn làm mọi cách để bảo về hình ảnh tài giỏi, thông minh này như: chỉ chọn những công việc, thử thách vừa sức mà chúng nhắm có khả năng đạt được, không dám nhận những thử thách mà chúng nhấm sẽ có thất bại. Dẫn đến luôn sống trong vòng an toàn, sợ thất bại.
2. Chúng tin là chúng sẽ thành công trong mọi việc (vì trước giờ chúng luôn thành công do chọn việc vừa sức), nên khi thất bại ngoài ý muốn, dù là nhỏ nhất, như bị điểm kém, bị ai đó chỉ ra lỗi sai, chúng sẽ xuống tinh thần, không muốn học, không nỗ lực và thậm chí là gian lận để giữ thể diện. Chúng ta có thể thấy dễ nhất là những đứa trẻ luôn là học sinh giỏi, bị điểm kém dễ rơi vào trầm cảm, thậm chí tự sát.
3. Chúng không phát triển được kỹ năng học tập như tập trung, ghi nhớ, ôn tập,…vì cho mình thông minh nên đến ngày thi mới lấy tập vở ra xem qua. không có sự nỗ lực Riêng trẻ được khen vì sự nỗ lực thì luôn tin rằng nỗ lực, ý chí trong mọi việc làm nên thành công của một con người. Chúng tập trung vào nỗ lực và ý chí; thích thú và sẵn sàng dấn thân thử nghiệm các công việc khó khăn và dồn sức chinh phục chúng.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn khen ngợi con đúng cách:
– Hãy bày tỏ cảm xúc của bạn (Ví dụ: Mẹ cảm thấy rất vui)
– Hãy nêu điều bạn quan sát thấy (Ví dụ: Mẹ thấy con đã rất mất 2 tiếng, đã rất nỗ lực để hoàn thành bức tranh này)
– Hãy thể hiện sự động viên của bạn (Ví dụ: Mẹ mong là con sẽ luôn nỗ lực như thế này)
* Mẹ cảm thấy rất vui vì thấy con đã mất 2 tiếng, đã rất nỗ lực để hoàn thành bức tranh này, và mẹ mong là con sẽ luôn nỗ lực như thế này nha.
18. Đừng ngăn cản trẻ chạy nhảy, vui đùa
Trẻ nhỏ chạy nhảy, la hét, đùa giỡn nhiều hơn. Và đôi khi chính những điều đó khiến Bố mẹ cảm thấy mệt mỏi, khó chịu. Bạn chỉ muốn chúng im lặng, ngồi yên đó mà lắng nghe bạn. Nhưng sự thật không phải vậy. Chúng cần được nô đùa để phát triển.
Các chuyên gia cho rằng, bạn nên cho bé tham gia các hoạt động thể chất ít nhất một giờ mỗi ngày. Điều này sẽ làm tăng lượng oxy và máu lưu thông đến não cùng nhiều bộ phận khác của cơ thể, giúp bé phát triển thể chất và trí tuệ, tăng khả năng học tập. Nó cũng kích thích bé sáng tạo, tập trung và thúc đẩy khả năng tư duy.
Ở Phần Lan, các trường Mầm non không có phòng riêng vì trẻ chủ yếu hoạt động thể chất, và trẻ được học mầm non đến 6 tuổi, 7 tuổi mới vào lớp 1. Và họ cho rằng vui chơi là cách để trẻ học hỏi. Một nghiên cứu gần đây trong cuốn sách “Sức mạnh của vui chơi” (The power of play) khẳng định: “Dù ngắn hạn hay dài hạn, vui chơi vẫn có lợi cho trẻ về nhiều mặt, đặc biệt là sự phát triển nhận thức, cảm xúc và thể chất… Khi được tham gia vào những trò chơi hợp lứa tuổi, mong muốn học hỏi của trẻ sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ.”
Một vài lời khuyên có thể giúp trẻ vui chơi tích cực mà không gây khó chịu cho bạn:
– Đưa ra và thống nhất những qui tắc với trẻ khi trẻ vui chơi trong nhà, nơi công cộng
– Cho trẻ tham gia các hoạt động thể thao, âm nhạc, kịch nghệ, đi dạo, đạp xe như là những phương pháp hữu hiệu để trẻ có thể sử dụng năng lượng dồi dào của mình mà vẫn giữ được kỷ luật, đạo đức và tăng cường sức khỏe.
19. Chỉ phạt khi cần thiết
Hầu hết Bố mẹ chúng ta sinh con ra trong tình trạng bản thân mình bất toàn, thiếu sót và đau khổ, vì thế mà chúng ta lại càng khó khăn hơn khi phải nuôi dạy một đứa trẻ và mong muốn nó tốt đẹp.
Bản thân con tiếp nhận những gì chúng ta có. Những tính xấu, điều bất toàn nơi con phần nhiều là từ ta. Vì thế mà khi những khó chịu trong chính mình, cộng với những bất toàn nơi con, khiến chúng ta tức giận. Chúng ta mắng chửi, phạt con đôi khi không phải do con mà do những bực dọc từ chính mình.
Cha Don Bosco có nói rằng: “Đừng lạm dụng các hình phạt. Đối với học sinh, hình phạt là bất cứ điều gì ta dùng để phạt: đôi khi chỉ cần một cái nhìn đã đủ làm trẻ bật khóc, vì nó cảm thấy không còn ánh mắt cha mẹ âu yếm”. Vì thế chỉ nên phạt khi đáng phạt.
Sau đây là một số trường hợp bạn cần sử dụng hình phạt để bạn ngăn cản hành vi xấu ở trẻ
– Hành vi ảnh hưởng, gây nguy hiểm đến sức khỏe của con và người khác
– Hành vi ảnh hưởng, gây nguy hiểm đến an toàn của con và người khác
– Hành vi ảnh hưởng, gây nguy hiểm đến sự tôn trọng với chính mình và người khác.
Tuy nhiên cần lưu ý rằng:
– Hình phạt nên nhất quán
– Chỉ phạt con nơi riêng tư
– Chỉ phạt con khi bạn bình tĩnh
– Phạt con nhưng không hạ nhục nhân phẩm, ức hiếp con.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn hạn chế việc phải phạt trẻ:
– Đưa ra những mong muốn của bạn ở trẻ và xem xét đến khả năng đáp ứng của trẻ.
– Để trẻ đưa ra quyết định có thực hiện được hay không và trách nhiệm của con khi không thực hiện được là gì.
– Thực thi nhất quán những gì đã thống nhất với nhau.
– Có thể điều chỉnh khi một trong hai muốn thay đổi.
20. Chấp nhận con sẽ phạm lỗi và có những sai lầm
Tiến sĩ Shefali Tsabary trong tác phẩm Làm cha mẹ tỉnh thức có viết “Một đứa trẻ không bao giờ phạm lỗi là đứa trẻ không bao giờ lớn”
Nói thì dễ nhưng để chấp nhận được những sai lầm và lỗi phạm ở con, bạn cần phải mở lòng, học cách khoan dung và yêu thương con nhiều hơn.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn dễ dàng chấp nhận những sai lầm của con:
– Hãy nghĩ về những sai lầm và lỗi phạm của bạn khi còn nhỏ
– Tha thứ cho chính mình với lòng khoan dung và yêu thương.
– Hãy liệt kê những sai lầm nào, lỗi phạm nào bạn có thể bỏ qua và tha thứ cho con mà không “nổi điên” lên. (Càng ngày hãy mở rộng danh sách này)
21. Tập trung và sống tốt cuộc đời bạn và đừng quá bận lòng đến cuộc đời con
Bạn biết đó, hành trình thay đổi và hoàn thiện bản thân mỗi người là một hành trình dài, cứ như một cuộc trường kì kháng chiến vậy. Có lúc chiến thắng nhưng rồi nhanh chóng thất bại, nhưng chẳng thể bỏ cuộc, cứ thế mà phải tiếp tục.
Trong hành trình này, tôi cũng có xuất phát điểm thấp giống như nhiều người Mẹ khác. Vì thế mà đôi lúc cảm thấy khó khăn lắm. Nhưng tôi biết rằng, khi tôi chưa sống tốt cuộc đời mình mà cứ lo lắng cho cuộc đời của con khiến tôi cảm thấy kiệt sức và tức giận hơn.
Vì thế nếu bạn chưa tập trung và sống tốt cuộc đời của mình (đó là trách nhiệm) thì đừng quá bận lòng đến cuộc đời con vì cuộc đời mà, sẽ tốt cả thôi.
Một vài lời khuyên có thể giúp bạn sống trách nhiệm với cuộc đời mình:
1. Hãy thôi đóng vai nạn nhân
– Điền tiếp vào vế sau của các từ: Tôi phải. Tôi không thể. Tôi cần. Tôi không có khả năng.Tôi sẽ cố gắng. Tôi ước gì. Tôi không có quyền
2. Lựa chọn sống trách nhiệm
– Điền tiếp vào vế sau của các từ: Tôi chọn. Tôi có thể. Tôi muốn. Tôi sẵn sàng. Tôi sẽ làm. Tôi nhận trách nhiệm
3. Lựa chọn suy nghĩ tích cực về bản thân và cuộc sống: Có thể tham khảo bài viết Đừng bỏ qua 40 câu khẳng định tích cực tốt nhất giúp bạn tự tin
Mong rằng những gì Theparentwriter chia sẻ có thể giúp bạn có cái nhìn tổng quát và chi tiết nhất về hành trình nuôi dạy con của bạn.
Mọi ý kiến, đóng góp cho bài viết này, xin bạn để lại ở phần comments. Theparentwriter rất mong nhận được ý kiến của bạn. Cảm ơn bạn đã theo dõi và chúc bạn áp dụng thành công.
Một đứa trẻ tự tin sẽ luôn hạnh phúc với những lựa chọn của mình, mạnh mẽ đương đầu với những khó khăn và kiên trì trước những thách thức của cuộc sống.
1. Kết nối với Bố Mẹ để cảm thấy được yêu thương và hiểu về giá trị của bản thân
2. Thấu hiểu về tính khí, cảm xúc và những sự khác biệt của bản thân để yêu thương chính mình
3. Hình thành thói quen tích cực đọc sách, nhảy dây để sống tích cực hơn
4. Sống thật và phù hợp với tính khí, giá trị của mình
5. Ý thức về trách nhiệm của bản thân để sống trưởng thành
Tất cả sẽ giúp con tự tin sống và thể hiện bản thân mình.
Xem thêm:
Thank you!