Nóng giận, chán nản, sợ hãi,…luôn là những cảm xúc tiêu cực mà chúng ta không bao giờ muốn mình có. Nhưng sự thật là chúng luôn có mặt trong cuộc đời chúng ta. Vậy đâu là nguyên nhân gốc rễ khiến bạn không thể làm chủ được cảm xúc?
Ở rất nhiều bài viết trước, mình đã chia sẻ cho bạn rất nhiều về cách để bạn có thể làm chủ cảm xúc của mình như Bật mí cách làm chủ cảm xúc để thay đổi cuộc sống, Học cách chuyển hóa cảm xúc tiêu cực, Viết gì để cân bằng, chữa lành cảm xúc. Và ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau đào sâu hơn về một nguyên nhân gốc rễ khiến bạn không thể làm chủ được cảm xúc của mình.
Đây là một trải nghiệm vô cùng thú vị của bản thân mình trong hành trình xây dựng sự tự do với cảm xúc cho chính mình. Và đầu tiên, chúng ta cùng tìm hiểu về lý do tại sao chúng ta lại có cảm xúc tiêu cực.
Có bao giờ bạn tự hỏi là tạo sao chúng ta lại có những cảm xúc tiêu cực đáng ghét như tức giận, chán nản, buồn rầu, sợ hãi không? Tại sao Tạo hóa không cho chúng ta có những cảm xúc tích cực như vui vẻ, hạnh phúc, hào hứng, hy vọng thôi không?
Và sự thật là Tạo Hóa đã đặt ra những cảm xúc vào trong con người để làm cho chúng ta duy trì sự sống. Nếu con người không hạnh phúc, vui vẻ, chúng ta sẽ không tha thiết với việc sinh sản, làm giàu có cuộc sống. Nếu không có sợ hãi, giận dữ, con người sẽ không biết cảnh giác và chiến đấu. Vì thế mà cả cảm xúc tích cực và tiêu cực đều là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi người chúng ta.
Chắc hẳn là chúng ta chẳng ai muốn mình cười suốt ngày 24/24 đâu nhỉ (bởi chỉ có nơi ấy * mới có những người có thể cười 24/24 mà thôi). Vậy thì hãy chấp nhận rằng sẽ có những lúc chúng ta chán, chúng ta giận, chúng ta sợ, chúng ta buồn,…Cuộc sống vốn muôn màu như thế mà phải không nào.
Tạo Hóa đã đặt ra những cảm xúc vào trong con người để làm cho chúng ta duy trì sự sống
Nếu không có sợ hãi, giận dữ, con người sẽ không biết cảnh giác và chiến đấu.
Nếu nói cảm xúc tiêu cực là quan trọng và cần thiết cho cuộc sống mỗi người vậy thì chẳng lẽ chán thì bỏ hết tất cả những gì đang làm mà đi chơi? giận là đánh đập và xả giận lên người khác? sợ hãi thì trốn tránh? buồn là khóc hu hu cả ngày? Điều gì là quan trọng để chúng ta sống đúng với cảm xúc của mình mà không gây ra hậu quả?
Điều quan trọng
Như đã nói thì cảm xúc tiêu cực có ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống của mỗi người.
1. Nhàm chán: vì chúng ta đang có nhu cầu, mong ước được phát triển, được thử thách hoặc được làm điều gì đó mới mẻ hơn
2. Tức giận: vì điều nào đó ảnh hưởng đến lợi ích của ta; không công bằng cho ta hoặc cho người khác
3. Cô đơn: vì ta cần ai đó quan tâm, chia sẻ với ta
4. Tự ti: vì cho rằng mình không đủ giỏi, không phù hợp
4. Tự ti: vì cho rằng mình không đủ giỏi, không phù hợp
5. Căng thẳng: vì đang quá tải; không đủ thời gian, khả năng
6. Sợ hãi: vì cảm thấy điều gì đó tệ hại có thể xảy ra; rủi ro, nguy hiểm có thể xảy đến, để bảo vệ chúng ta khỏi nguy hiểm
7. Chán nản: vì điều mình làm không hoặc chưa mang đến hiệu quả/như mong đợi
8. Buồn: vì mất đi điều gì đó, ai đó quan trọng, có ý nghĩa với mình
9. Ghê tởm: điều gì đó không phù hợp với giá trị, nhu cầu, mong muốn của bản thân
Điều quan trọng không phải là chúng ta có dẹp bỏ được cảm xúc tiêu cực qua một bên hay không, mà là cách chúng ta phản ứng mỗi khi có cảm xúc tiêu cực là gì.
Chúng ta dễ dàng nhìn thấy có những người rất nóng tính, họ có thể nói với tông giọng lớn, thái độ kiên quyết, cứng rắn nhưng họ vẫn giữ được sự bình tĩnh, khôn ngoan của mình để xử lý vấn đề (mà cụ thể là chiến đấu và giành lại quyền lợi) chứ không đấm, đá, chửi rủa như một số người khác.
Một số người buồn bã nhưng họ lại chọn cách im lặng, thiền, hoặc đọc sách, đi dạo thay vì uống bia rượu, tụ tập bạn bè ăn chơi, …
Vậy đâu là điều khác biệt giữa cơn giận của người này hay cơn giận của người kia?
Câu trả lời chính là thói quen của chúng ta. Là cách chúng ta hay phản ứng lại trước những cảm xúc tiêu cực diễn ra hàng ngày.
Điều quan trọng không phải là chúng ta có dẹp bỏ được cảm xúc tiêu cực qua một bên hay không, mà là cách chúng ta phản ứng mỗi khi có cảm xúc tiêu cực là gì.
Và thói quen chính là nguyên nhân gốc rễ khiến bạn không thể làm chủ được cảm xúc của mình
Nguyên nhân gốc rễ khiến bạn không thể làm chủ được cảm xúc
Bạn biết không tính cách của chúng ta được hình thành thông qua những thói quen. Và thói quen là một chuỗi hành động được lặp đi lặp lại nhiều lần trong cuộc sống. Vì thế mà cách chúng ta phản ứng trước những cảm xúc tiêu cực mà mình có là rất quan trọng, bởi nếu không ý thức được điều này, chúng ta lại vô tình củng cố những thói quen phản ứng tiêu cực và cuối cùng nó trở thành một phần trong tính cách của ta. Và đó là nguyên nhân gốc rễ khiến bạn không thể làm chủ được cảm xúc
Nếu bạn tham gia rất nhiều lớp học phát triển bản thân, học rất nhiều lớp làm chủ cảm xúc nhưng vẫn không thể làm chủ được cảm xúc của mình thì cần xem lại số thời gian bạn dành cho thực hành là bao nhiêu. Bởi cách bạn phản ứng mỗi khi gặp cảm xúc tiêu cực đã hình thành thành một thói quen tiêu cực, vì thế bạn cần có đủ thời gian để thay đổi nó.
Nếu chúng ta ý thức được rằng cách chúng ta đang phản ứng đã là một thói quen được hình thành từ trước đó thì chúng ta sẽ tìm được cách để bắt đầu thay đổi thói quen xấu đó.
Tâm chính là cơ quan tạo nên thói quen – chúng ta càng làm hoặc tư duy về một việc gì đó thì thói quen này càng mạnh.. Tức là, chúng ta càng làm hoặc tư duy theo một cách nhất định nào đó thì chúng ta càng có khả năng làm như thế trong tương lai.
Nếu chúng ta có thói quen suy nghĩ tích cực hay tiêu cực theo một khuôn mẫu nào đó thì khi được kích hoạt, chúng ta thường suy nghĩ theo hướng như thế. Hầu hết chúng ta đều có thói quen nuôi dưỡng sự tức giận và bám chấp hơn là nuôi dưỡng những suy nghĩ tốt đẹp, tình thương và bao dung.
Những thói quen gốc rễ khiến bạn gặp khó khăn
1. Quá tin tưởng vào những gì chúng ta suy nghĩ ngay lúc đó: Thường thì khi chúng ta tức giận, chúng ta cho là do lỗi của người đó, tại người đó khiến mình bị như thế này, đáng lẽ ra họ phải làm điều đó,…Vì thế mà khi tức giận chúng ta sẽ đáp trả lại ngay mà không cần suy xét đến hậu quả.
Chúng ta có thể chửi, đánh, đập đồ, tiếp tục nuôi dưỡng lòng hận thù và tìm cách trả thù,…
Sự thật là những gì chúng ta nghĩ ở thời điểm đó không hoàn toàn là đúng, bởi suy nghĩ của chúng ta bị chi phối bởi những mong muốn, nhu cầu, giá trị sống, thiên kiến từ trước đến giờ của mình, …
Giải pháp
Bạn hãy sử dụng một quyển sổ tay để ghi xuống tất cả những cảm xúc của bạn, đặt câu hỏi “Đó có phải là sự thật không” ở sau mỗi cảm xúc và lý do mà bạn đưa ra để điều ra về cảm xúc và lý do thật sự đằng sau.
Ví dụ như bạn cảm thấy tức giận vì một người đồng nghiệp của bạn nói năng thô lỗ với bạn và bạn cho là do anh ấy khiến bạn tức giận, nhưng khi viết xuống và đặt câu hỏi điều tra thì bạn biết là không hẳn do anh ấy vì hàng ngày anh ấy đều như vậy. Và nguyên nhân thật sự là bạn đang cảm thấy mình không được tôn trọng do một lý do khác và khi anh ấy nói thô lỗ khiến bạn bị kích thích với sự tổn thương trước đó.
Trong cuộc đời của chúng ta sẽ có vô số những cảm xúc giả như thế hiện lên và che khuất mất cái cảm xúc và lý do thật sự đằng sau. Vì thế mà khi không điều tra suy nghĩ và cảm xúc của mình, chúng ta rất dễ bị đánh lừa và mãi bế tắc trong những vấn đề tương tự ấy.
2. Phản ứng ngay:
Trong tác phẩm Giận của thiền sư Thích Nhất Hạnh, ông đã từng nói rằng Cơn giận cũng cần có thời gian để lắng xuống. Cho phép bản thân mình im lặng, cầu nguyện và hít thở sẽ giúp cơn giận được lắng xuống, khi đó bạn sẽ có cơ hội suy xét mọi việc bằng lý trí thay vì bị cảm xúc chi phối.
Bản thân mình thì hay hình dung cơn giận giống như một ly nước bẩn. Nếu ta cứ lay động mà không cho nó tĩnh thì cặn sẽ cứ lơ lửng, nhưng nếu ta để nó yên một lúc thì những cặn bẩn sẽ lắng xuống. Cơn giận cũng vậy. Thường thì chúng ta quên mất việc này nên ít khi cho mình một không gian để im lặng.
Giải pháp
1. Im lặng
2. Rèn luyện khả năng hít thở sâu để khi cơn giận đến bạn có thể điều chỉnh được hơi thở và giữ được bình tĩnh.
3. Bạn có thể quay lưng và hát một bài hát khi cảm thấy tức giận với một ai đó
4. Bạn hãy đi ra ngoài, tách khỏi người khiến bạn tức giận
3. Có cái nhìn không tốt về người khác và mọi việc
Chúng ta thường nhìn thấy điểm không tốt ở người khác vì đó là bản năng để sinh tồn (tìm kiếm sự đe dọa để phòng vệ). Vì thế mà điều đó đã vô tình khiến chúng ta dễ dàng qui kết lỗi cho người khác mỗi khi chúng ta không được như ý.
Giải pháp
Giải pháp: Luyện tập quan sát và kể ra 3 điều bạn yêu thích ở người khác vào mỗi ngày.
Đầu tiên là từ những người thân trong gia đình.
Kế đến là những người bạn, đồng nghiệp, hàng xóm.
Tiếp đến là những người bạn không yêu quí cho lắm.
4. Không bao giờ khám phá để hiểu về cảm xúc của bản thân
Trước đây mình là một người chưa bao giờ dám nhìn mình trong gương. Có một lần tôi đi cắt tóc, tôi nhớ năm đó mình học lớp 9 (đã 14 tuổi đó mọi người). Mình nói với cô hớt tóc là hớt ngắn lên cho mình. Cô hỏi mình là hớt qua vai phải không. Mình gật đầu và nói “dạ đúng ạ”.
Cái ý nghĩ “qua vai” của mình là dài qua vai ấy mọi người. Và trong suốt thời gian cô ấy hớt cho mình, mình liên tục lia mắt để nhìn ngắm đường phố mà không dám nhìn mình trong gương cho tới khi cô ấy đã cắt xong. Trước mắt mình lúc ấy là một mái tóc ngắn theo đúng nghĩa “qua vai” của cô hớt tóc chứ không phải định nghĩa của mình. Cô ấy cắt cho mình một mái tóc ngắn qua vai trong khi mình yêu cầu mái tóc dài qua vai (vì lúc đó tóc mình đã dài ngang lưng).
Đó là một sự cố, một bài học xuất phát từ việc hiểu sai ý nhau, nhưng cũng là nguyên nhân của việc mình không dám đối diện với mình trong gương. Bởi nếu mình chịu ngắm mình trong gương thì mình đã kịp nhìn thấy cô ấy cắt sai ý mình.
Ngoài việc không dám đối diện với mình trước gương, mình còn không dám đối diện với nội tâm của mình. Mình không biết mình đang đối mặt với những vấn đề gì, những cảm xúc gì và lý do tại sao mình lại có những cảm xúc ấy. Chính điều này khiến mìnhluôn có những cơn bùng phát cảm xúc vô cùng dữ dội (dù rằng mình được đánh giá là một đứa trẻ hiền và ngoan).
Trong mỗi người chúng ta đều có những mảng tối, những điều chúng ta chưa biết đến, kể cả những điều tưởng chừng như là rất đơn giản. Càng khám phá bản thân chúng ta sẽ càng làm cho cuộc sống của mình được dễ dàng hơn.
Giải pháp
Sử dụng một cuốn sổ tay, viết xuống những cảm xúc, suy nghĩ của bản thân mỗi ngày.
Tìm hoặc đặt cho mình những câu hỏi để khai phá những suy nghĩ, cảm xúc ẩn sau bên trong mình.
5. Tích tụ cảm xúc trong thời gian dài và không giải tỏa nó
Có bao giờ bạn trải qua cảm giác bùng nổ cảm xúc không? Bùng nổ cảm xúc là một trạng thái mất kiểm soát với những lời nói, hành động của mình vì những sự kích thích tưởng chừng như rất nhỏ.
Và nguyên nhân phần lớn là do bạn tích tụ quá nhiều cảm xúc tiêu cực trong thời gian dài và không giải tỏa nó. Với người hướng nội thì việc giải tỏa cảm xúc sẽ khó khăn hơn so với người hướng ngoại, vì phần lớn người hướng ngoại sẽ sử dụng việc giao tiếp với người khác để giải tỏa cảm xúc của mình. Trong khi người hướng nội thì ít có cơ hội chia sẻ với người khác mà thường để trong lòng.
Giải pháp
1. Viết nhật ký để giải tỏa những cảm xúc tiêu cực của mình mỗi ngày
2. Tự trò chuyện với chính mình hoặc trò chuyện với ai đó
6. Dùng sức mạnh của bản thân mà không nương nhờ
Có thể nói rằng trong suốt 3 năm thay đổi bản thân để tự do với cảm xúc thì mình đã có sự thay đổi đến 70% nhưng vẫn còn một điều gì đó khiến mình cảm thấy mình còn chưa thể làm tốt, cho đến một ngày trực giác bảo tôi hãy thử “bé nhỏ lại” (cách mà sau này mình gọi là 5 phút bé nhỏ)
Mình là một người Công Giáo. Mình tin tưởng và yêu mến Thiên Chúa của mình. Mình nhớ hôm đó là một ngày vô cùng tồi tệ, và mình đã thử áp dụng một thứ mà mình chưa bao giờ nghĩ đến hay đọc được ở nơi đâu. Và đây là dòng nhật ký mà mình đã viết ngay sau đó.
Trong suốt những ngày tháng 5 này, tôi trải qua một loạt cảm xúc tệ hại với Hani. Tôi dường như muốn bỏ cuộc. Cho đến khi tôi gửi lời của mình vào thư cho Đức Mẹ, người đã trả lời tôi rằng: Con ơi, không thắng được khó khăn, đừng mong có chiến thắng. Câu nói ấy đã cổ vũ tôi rất nhiều trong hành trình làm mẹ của mình. Tôi nhận ra tôi có trách nhiệm với các con mình. Tôi không có quyền la mắng, đàn áp con. Và cho đến ngày hôm nay 27/5/23, tôi có một trải nghiệm hoàn toàn kì lạ. Khi tôi nhớ đến lời Chúa rằng: Xin Cha ở trong con như con ở trong Cha. Tôi chợt nghĩ, hay mình thử nép qua một bên để Thiên Chúa ngự trị trong lòng mình, để người hành xử thay vì mình hành xử. Và trưa hôm đó quả thật tuyệt vời khi Shin không chịu tự xúc ăn mà đòi mẹ đúc, rồi con gây sự với chị hai. Tôi đã điềm tĩnh, để con thoải mái khóc và giải thích cho con. Cứ như người đang hành xử với tôi là Ngài chứ không phải tôi nữa. Tôi ghi lại những chuyện này không phải để khoe nhưng là để làm chứng rằng Ngài có thật. Tôi nhớ câu kinh thánh: Con sẽ thấy Thầy và rồi con sẽ không thấy Thầy, rồi con lại thấy Thầy. Trong bộ phim Khắc tinh của quỉ cũng vậy. Quả thật có những lúc chúng ta cảm thấy Người không ở bên cạnh, chúng ta yếu đuối và lỗi phạm. Nhưng sẽ có những lúc chúng ta thấy Thầy và Thầy ở trong chúng ta, giúp chúng ta vượt qua những khó khăn. Chỉ cần ta luôn tin tưởng và cậy trông nơi Ngài. Như các bạn đã biết, tôi hay chia sẻ về kiến thức nuôi dạy con và bản thân mình cũng cố gắng thay đổi bản thân, đặc biệt là làm chủ cảm xúc của mình với con. Nhưng đúng là khi tôi chỉ dựa vào sức mình mà đi, là lúc tôi thất bại, nhưng cậy dựa vào Thiên Chúa, tôi kính múc được sức mạnh nơi Ngài. Xin Chúa Thánh Thần soi sáng để con biết đi theo con đường chân lý và ánh sáng, cho con đủ mạnh mẽ mà bước theo Thánh ý của Người. Amen
Nếu bạn là một người ngoại đạo hay đạo khác thì cũng có thể thử áp dụng phương pháp “5 phút bé nhỏ” này với những Đấng mà bạn tin vào, những con người vĩ đại, những người đạo đức mà bạn biết, và đó cũng có thể là người Bà hiền từ đã qua đời của bạn.
Giải pháp
Hít thở sâu và tưởng tượng Đấng bạn tin yêu, người đạo đức bạn ngưỡng mộ hay người bà hiền từ của bạn đang ở trước mặt bạn.
Mỉm cười với họ và cho phép bản thân thu nhỏ lại để người đó được bước vào bên trong bạn và làm chủ con người bạn ngay giây phút đó.
Cảm xúc tiêu cực ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống
Tuy cảm xúc tiêu cực là một cảm xúc quan trọng trong cuộc sống mỗi người nhưng vì không biết cách phản ứng cho phù hợp mà hầu hết chúng ta đều gặp phải những rắc rối và hậu quả không mong muốn. Bất hòa với vợ chồng, xung đột với đồng nghiệp, mất kết nối với con cái, …do cảm xúc tức giận; hay mất việc, sống vô định, lười biếng,…do cảm xúc chán nản;…tất cả đều khiến cho cuộc sống của chúng ta lâm vào bế tắc và bất hạnh.
Cảm xúc tiêu cực ảnh hưởng đến sức khỏe, công việc, tài chính, mối quan hệ và cả nội tâm của mỗi người.
Như đã nói thì cách bạn lựa chọn để phản ứng mỗi khi có cảm xúc tiêu cực là quan trọng. Và cách để giúp bạn có thể dễ dàng đưa ra những lựa chọn tích cực chính là: học cách sống với lòng biết ơn, học cách suy nghĩ khác đi, học cách bắt đầu hành động với những điều nhỏ bé nhất và ghi nhận thành quả của mình.
Cảm xúc tiêu cực ảnh hưởng đến sức khỏe, công việc, tài chính, mối quan hệ và cả nội tâm của mỗi người.
Niềm hy vọng của mình
Mong rằng qua bài viết này bạn sẽ nhận ra mình đang có những thói quen gốc rễ nào khiến bạn mãi vẫn không thể làm chủ được cảm xúc của mình, để từ đó bắt đầu tham gia vào hành trình rèn luyện bản thân để thực hành những thói quen mới tích cực hơn. Hãy lựa chọn cho mình những cách phản ứng mới tích cực hơn như: im lặng, viết, đối thoại tạo sự gần gũi, thực hành 5 phút bé nhỏ.
Mình biết là nói thì dễ nhưng làm mới khó. Bản thân mình cũng cảm thấy rất khó khăn ở thời gian đầu, nhưng giờ đây tôi bắt đầu nhìn thấy trái ngọt của nó. Mình sẽ không thể tưởng tượng nỗi hình ảnh và mối quan hệ của mình ở thời điểm này nếu mình không thay đổi để làm chủ cảm xúc tốt hơn. Vợ chồng ly tán, con cái ngỗ ngược và hư hỏng, bản thân thì xơ xát và tan nát, đó là lẽ là viễn cảnh nếu mình còn giữ lại con người cũ của mình.
Đừng mong rằng bạn có thể thay đổi điều này trong một thời gian ngắn. Mình đã phải mất 3 năm. Chúng ta cần sự kiên trì, chứ không phải kết quả ngay tức thời.
Hãy sử dụng trực giác của mình
Không có gì phải bàn cãi về tác dụng vô cùng lớn của trực giác trong việc nuôi dạy con của tôi. Hãy đừng cho rằng bạn có thể hoặc phải thay đổi tất cả trong cùng một thời gian. Hãy tương tác với con và nhận ra trực giác của bạn đang muốn bạn lưu tâm đến vấn đề nào, từ đó hãy dừng lại quan sát, tìm hiểu và tìm ra giải pháp cho vấn đề đó.
Benjamin Spock, một bác sĩ nhi khoa đã từng nói: “Đừng quá căng thẳng với những gì hàng xóm nói. Đừng quá kính sợ lời chuyên gia nói. Đừng ngại tin tưởng vào trực giác của chính mình_trực giác của một người mẹ”
Hãy dành ra một ít thời gian yên tĩnh trong ngày để lắng nghe chính mình, tôi luyện trực giác để áp dụng những kiến thức đã học về nuôi dạy con một cách phù hợp và hiệu quả mẹ nhé!
Mong rằng những gì Thúy chia sẻ có thể giúp bạn hiểu về cảm xúc của bản thân và nguyên nhân gốc rễ khiến bạn gặp khó khăn trong việc làm chủ cảm xúc của mình để bạn có thể làm tốt hơn vai trò của một người mẹ.
Mọi ý kiến, đóng góp cho bài viết này, xin bạn để lại ở phần comments. Thúy rất mong nhận được ý kiến của bạn. Cảm ơn bạn đã theo dõi và chúc bạn áp dụng thành công.
Một đứa trẻ tự tin sẽ luôn hạnh phúc với những lựa chọn của mình, mạnh mẽ đương đầu với những khó khăn và kiên trì trước những thách thức của cuộc sống.
1. Kết nối với Bố Mẹ để cảm thấy được yêu thương và hiểu về giá trị của bản thân
2. Thấu hiểu về tính khí, cảm xúc và những sự khác biệt của bản thân để yêu thương chính mình
3. Hình thành thói quen tích cực đọc sách, nhảy dây để sống tích cực hơn
4. Sống thật và phù hợp với tính khí, giá trị của mình
5. Ý thức về trách nhiệm của bản thân để sống trưởng thành
Tất cả sẽ giúp con tự tin sống và thể hiện bản thân mình.
Xem thêm:
